Share this
Twitter
Myspace
Digg
Yahoo
Googlize this
Facebook
Wikio
Print
E-mail
μια ανεπανάληπτη ανθρώπινη προσέγγιση στο θείο
«Ο χορός εξήλθε της κεντρικής πύλης. Τίποτα το ανθρώπινο δεν θυμάμαι από εκείνη την αναπάντεχη, ηρωική εμφάνιση. Μόνο πρόσωπα διογκωμένα, με ένα σωρό χρώματα και υλικά. Οι στολές, λιτές. Όπως τα ανείπωτα, τραγικά ψεγάδια. Το παραληρηματικό φέρσιμο με εντυπωσιάζει. Οι άνθρωποι του αγνώστου φύλλου σκορπίζονται στη σκηνή. Το βάδισμά τους ζωώδες. Τα χαρακτηριστικά τους. Χαρακτηριστικά μορφών παράδοξων. Οι ιριδισμοί, τα παιχνίδια με το φως, ο ήχος της μουσικής που ακολουθεί μια ευλαβική κορύφωση. Ο ακαθόριστος λόγος. Πάντα προφορικός και για αυτό ανθρώπινος. Κάποιος τολμά να μιλήσει. Στέκεται όρθιος στα εμπρόσθια εδώλια. Για πρώτη φορά στην ιστορία των ανθρώπων, απαντάται η όψη των συναισθημάτων. Παραδοσιακή και λαμπερή. Εμπρός μου διέρχεται η αισθηματική όψη των σωμάτων. Έπειτα ο ρυθμός ησυχάζει. Σαν να εκλείπει από κάθε γωνιά και κάθε αιτία. Τα μέλη του χορού χάνονται. Βυθίζονται στο γκρεμό των ματιών. Η μετώπη μιας μάσκας, βαμμένη με πράσινη λαδομπογιά, συνιστά τη μόνη απόδειξη. Κομμάτια γυαλιού αστράφτουν, τοποθετημένα σε ένα αυστηρό περίβλημα. Η τεχνική αυτού του στέρεου πράγματος, με καθηλώνει. Καθώς μια είδηση για ένα αποτρόπαιο έγκλημα. Ή μια δειλή παραδοχή ενός ταπεινωτικού γεγονότος.»
Η θεατρικότητα των αφρικανικών φυλών συμπληρώνεται και επιβεβαιώνεται με τη χρήση της μάσκας. Με την ξεκάθαρη διαπίστωση της παγκόσμιας διαλεκτικής της τέχνης, ο ορισμός του χορού παραμένει ο ίδιος για την αφρικανική αναπαράσταση. Πέρα από τους σκοπούς της διασκέδασης, ο χορός εκπληρώνει την αναγκαιότητα της έκφρασης ενός βαθύτερου αιτήματος. Εκείνου που αναφέρεται στην πίστη, τη θεϊκή, ανερμήνευτη διάσταση του κόσμου. Ο χορός ικανοποιεί και εξωτερικεύει μια λογική που δεν εννοείται και δεν δηλώνεται με το λόγο.
Ο χορός χωρίς τη χρήση των μασκών είναι εξίσου καθολικός και οικουμενικός, όσο και στην περίπτωση που ο χορευτής χρησιμοποιεί τις τεχνητές όψεις. Η οικουμενικότητα, η παγκόσμια γλώσσα του χορού, έγκειται στο γεγονός της ανάγκης του ανθρώπου να ενταχθεί στη μουσική και το χορό. Στην ανάγκη να δημιουργήσει την αίσθηση μιας κοινότητας. Να ενταχθεί και να λειτουργήσει μες σε αυτήν. Η έξαψη, η αγωνία, όλα αυτά εκφράζονται με το χορό. Δηλώνονται ως μια ακόρεστη ανάγκη του ανθρώπου.
Πέρα από τις γενικές διαπιστώσεις όμως που αφορούν την έμφυτη εκφραστικότητα του ατόμου, θα πρέπει κανείς να εξετάσει τα στοιχεία που καθιστούν το χορό ως ένα σπουδαίο μέσο επικοινωνίας για τους αφρικανικούς λαούς. Εκείνο που κανείς διαπιστώνει να κυριαρχεί στα ιδιαίτερα τελετουργικά των φυλών, είναι ο ρυθμός. Μια ρυθμική εκλεπτυσμένη, ανεπτυγμένη στα μέτρα των απαιτήσεων μιας δαιδαλώδους, οικειοποιημένης παράδοσης.
Η κατασκευή των μορφών περιγράφει τις κορυφώσεις του ρυθμού. Οι χοροί και οι εκδηλώσεις που σχετίζονται με αυτούς, διακρίνονται σε κατηγορίες. Στους αμιγώς θρησκευτικούς ή λατρευτικούς χορούς, που ικανοποιούν το αίσθημα της πίστης, στους κοινωνικούς χορούς, οι οποίοι εκφράζουν τη μυστική δυναμική μιας κοινότητας, στους πιο θεατρικούς χορούς, οι οποίοι περιγράφουν και υμνούν ήρωες, μύθους ή δοξασίες. Οι μάσκες χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στο παρελθόν και στα τρία είδη του χορού, ως αντικείμενα άρρηκτα συνδεδεμένα με τη δράση. Ειδικότερα, όμως ξεχώρισε η χρήση των προσωπείων στις εκδηλώσεις που αφορούσαν τις προγονικές καταβολές και αξιώνονταν τη χάρη εκείνων που προηγήθηκαν. Σήμερα, σε αυτές κυρίως τις περιστάσεις θα συναντήσουμε τις αφρικανικές μάσκες.
Ο χορευτής ή ο ηθοποιός που ενσαρκώνει τη μορφή της μάσκας, είναι συνήθως ο κατασκευαστής της. Εμπεριέχει τη λειτουργικότητα, τη γνώση των βημάτων, την υποκριτική δεινότητα να αφομοιώσει το αθέατο και το λατρευτικό που με τόση ευλάβεια εκφράζει. Η παρουσία των δρώμενων, απαιτεί την προετοιμασία του πάσχοντος, αν μπορούμε να χαρακτηρίσουμε έτσι εκείνον, ο οποίος υποβάλλεται στις προσταγές ενός άλλου, μη ανθρώπινου εαυτού. Τόσο το βάρος των στολών, όσο και η αυτοσυγκέντρωση προϋποθέτουν μακρά και επίπονη εκμάθηση των τελετουργικών. Η υποβλητικότητα του θεάματος επιτυγχάνεται με τη χρήση λαμπερών ή αιχμηρών αντικειμένων, την ενσωμάτωση θηλυκών ή ζωικών στοιχείων. Δεν είναι άλλωστε τυχαία η επιλογή των Ντογκόν, ή των Μπατσιόκο να τοποθετήσουν στήθη στο εμπρόσθιο μέρος της στολής τους, υποδυόμενοι τη θηλυκή πλευρά του κόσμου, την ίδια τη γη. Οι ιθαγενείς επιδιώκουν την αγνότητα των μορφών και των σωμάτων. Πολύ συχνά οι μάσκες φυλάσσονται σε ιερούς, απρόσιτους χώρους, σε περιοχές μακριά από τον οικισμό. Οι φύλακες ευθύνονται για την προστασία των στολών από κάθε προσπάθεια ή απόπειρα εξανθρωπισμού τους.
Η αυστηρή πειθαρχία, η οποία επιβάλλεται στο χορευτή, απαιτώντας υπακοή στις προγονικές παραδόσεις, σκοπό έχει να ενισχύσει τη δύναμη του δρώμενου. Κανένας νεωτερισμός δεν χωρά σε αυτά τα τελετουργικά. Τυχαίο ή μη, οι φυλές της αφρικανικής γης ακολουθούν τα χαρακτηριστικά του καθολικού δόγματος εκείνου που με τόσο κόπο εισήλθε στην ήπειρο. Σε κάθε περίπτωση όμως, η προσήλωση στην παράδοση, η ευλάβεια και η πίστη συνιστούν στοιχεία που υφίστανται σε αυτή τη γη πολύ πριν την άφιξη των δυτικών. Ο χορός, η μάσκα, η υποκριτική, η φύλαξη των ιερών και των οσίων, διέσωσε μια ανεπανάληπτη ανθρώπινη προσέγγιση στο θείο.
