Share this
Twitter
Myspace
Digg
Yahoo
Googlize this
Facebook
Wikio
Print
E-mail
"Ένας άντρας δίχως σύζυγο,
είναι όπως ένα βάζο χωρίς λουλούδια"
Αφρικανική παροιμία
Στις παραδοσιακές αφρικανικές κοινωνίες, ο γάμος αποτελεί τον βασικό και πιο σημαντικό άξονα γύρω από τον οποίο περιστρέφονται ζωντανοί, απόντες και μελλοντικοί απόγονοι. Οι ζωντανοί, που είναι ο συνδετικός κρίκος των προγόνων με τους απόγονους, έχουν το ιερό καθήκον να συμβάλλουν μέσω της ένωσης τους στη συνέχιση της ζωής και στην κοινωνική αναπαραγωγή της φυλής.
Σύμφωνα με την αφρικανική αντίληψη, ο γάμος λειτουργεί επίσης και σαν φάρμακο κατά του θανάτου, οι επιπτώσεις του οποίου βιώνονται λιγότερο ανώδυνα και αντισταθμίζονται από την παρουσία των παιδιών και της ανθρώπινης ζωής που αντιπροσωπεύουν. Οι διαδικασίες για την πραγματοποίηση ενός γάμου ξεκινούν μόνο από τη στιγμή που έχει βρεθεί ο σωστός υποψήφιος και φυσικά αφού έχει επιτευχθεί συμφωνία ανάμεσα στους γονείς και τα παιδιά των δύο πλευρών. Τα κριτήρια για την επιλογή γαμπρού/νύφης έχουν να κάνουν με τις ηθικές αξίες και τον χαρακτήρα του ατόμου, την εργατικότητα και την παραγωγικότητά του, το σεβασμό που τρέφει απέναντι στους γηραιότερους και φυσικά με την καλή του φήμη.
Η εξωτερική ομορφιά δεν έχει και τόση μεγάλη σημασία, αρκεί να μην υπάρχουν υποψίες για τη γονιμότητα του υποψήφιου• αν και κάτι τέτοιο δε θα μπορούσε να εξακριβωθεί παρά μόνο μετά το γάμο. Αφού λοιπόν βρεθεί ο κατάλληλος υποψήφιος (η υποψήφια βασικά), οι γονείς του αγοριού επισκέπτονται το σπίτι της κοπέλας για να γνωρίσουν και να συζητήσουν με τους γονείς της (η ίδια δεν είναι απαραίτητο να είναι παρούσα, αφού η γνώμη της τις περισσότερες φορές περισσεύει). Αν όλα πάνε κατ`ευχήν, τότε αρχίζει μια περίοδος «διαπραγμάτευσης» μεταξύ των δύο οικογενειών κατά την οποία συζητούν θέματα όπως η προίκα (ή «τιμή της νύφης», κατά τη
χαρακτηριστική απόδοση του όρου «brideprice» προσφέρεται από τους γονείς του αγοριού στους γονείς της νύφης) και οι λεπτομέρειες σχετικά με το χρόνο διεξαγωγής της τελετής.
Όσον αφορά τη διαμόρφωση της σχέσης του ζευγαριού, μπορούμε να παρατηρήσουμε ορισμένα βασικά στάδια: πρώτα απ`όλα καλλιεργείται το αίσθημα της φιλίας έτσι ώστε οι δύο νέοι να γνωριστούν καλύτερα. Στη συνέχεια και όταν αναπτυχθεί η κατάλληλη οικειότητα, αρχίζει το φλερτ (προαιρετικά). Τέλος, αφού παραδοθεί και η προίκα, μπορούν να ξεκινήσουν οι διαδικασίες του γάμου.
Η τελετή
Ένας αφρικανικός γάμος μπορεί να είναι είτε πολύ απλός και λιτός, είτε ιδιαίτερα περίτεχνος, με εορτασμούς και χορούς που διαρκούν μέρες και στους οποίους παίρνει μέρος ολόκληρη η κοινότητα. Επίσης μπορεί να διεξαχθεί σε μια μεγάλη και πολλαπλή τελετή κατά την οποία πραγματοποιείται η ένωση πολλών ζευγαριών ταυτόχρονα. Η τέλεσή του δεν είναι δυνατόν να γίνει οποιαδήποτε στιγμή του χρόνου παρά μόνο σε καθορισμένα διαστήματα, ενώ όσον αφορά το αμιγές τελετουργικό μέρος, ακολουθείται μια συγκεκριμένη ιεροτελεστία• αρχικά προσφέρονται θυσίες προς τιμήν των προγόνων εκ μέρους του γαμπρού και της νύφης. Στη συνέχεια εκφωνούνται διάφορες προσευχές, κατά τις οποίες οι συμμετέχοντες παρακαλούν να υπάρχει υγεία και γονιμότητα στο ζευγάρι. Καθ`όλη τη διάρκεια της τελετής, τα πεθερικά παρακολουθούν τη διαδικασία από κάποια απόσταση ως ένδειξη του
μεταξύ τους σεβασμού.
Στην παραδοσιακή Αφρική υπάρχουν διάφορες μορφές γάμου. Η πιο σπάνια από αυτές είναι η μονογαμία, στην οποία ένας άντρας θα πρέπει να μείνει για πάντα πιστός και αφοσιωμένος σε μία μόνο γυναίκα. Ο λόγος που αυτό το είδος γάμου δε συναντάται συχνά, είναι γιατί όσα περισσότερα παιδιά έχει κάποιος, τόσο πιο πετυχημένος και σημαντικός θεωρείται στην κοινότητά του. Για να επιτευχθεί λοιπόν αυτός ο σκοπός, η πλειοψηφία των αντρών στρέφεται στην πολυγαμία, δηλαδή στην απόκτηση πολλών παράλληλων συζύγων. Παρ`όλα αυτά, ο... προνομιούχος σύζυγος είναι υποχρεωμένος να αγαπά και να φροντίζει εξίσου όλες τις γυναίκες του, αν
και συνήθως η πρώτη εξ αυτών επιδέχεται κάποιας ξεχωριστής αντιμετώπισης. Στο λεγόμενο «λεβιράτο» ή «ανδραδελφογαμία» («levirate marriage»), τη χήρα ενός εκλιπόντος συζύγου «κληρονομεί» ο αδερφός του ή έστω ο πλησιέστερος συγγενής. Στην περίπτωση αυτή, η απόκτηση παιδιών στο όνομα του αποθανόντος συζύγου είναι γεγονός απολύτως αποδεκτό.
Αντίστοιχα, το «σοροτάτο» ή «γυναικαδελφογαμία» («sorotate marriage»), είναι το είδος του γάμου που προκύπτει αναγκαστικά όταν μια γυναίκα είναι στείρα και ζητά από την αδελφή της να παντρευτεί το σύζυγό της, έτσι ώστε να συλλάβει παιδιά και να αποτινάξει τη «ντροπή» από το όνομα της οικογένειας. Τέλος, στην έσχατη – θα λέγαμε – περίπτωση του «γυναικείου γάμου», και όταν δεν υπάρχουν άλλα αρσενικά στην κοινότητα για να «κληρονομήσουν» τη χήρα, η τελευταία αντιμετωπίζεται ως άντρας και
της επιτρέπεται να παντρευτεί κάποια άλλη γυναίκα. Τα παιδιά που ενδεχομένως είχε πριν από αυτή την ένωση θεωρούνται δικά της και η ίδια ως ο νόμιμος πατέρας τους.
Γαμήλια έθιμα
Οι αφρικανικές γαμήλιες παραδόσεις διαφέρουν κατά τόπους και από φυλή σε φυλή. Στην Αιθιοπία για παράδειγμα, οι νεαρές νύφες της φυλής Karo κάνουν tattoo με διάφορα σύμβολα στην περιοχή της κοιλιάς για να εμπλουτίσουν την εμφάνιση και την ομορφιά τους, ενώ οι άνθρωποι της φυλής Amhara επισφραγίζουν τα συμβόλαια γάμου τους με πολιτικές τελετές.
Στην Κένυα, οι νύφες της φυλής Swahili συνηθίζουν να κάνουν μπάνιο με έλαια σανδαλόξυλου και ζωγραφίζουν σχέδια με henna σε μέλη του σώματός τους, τη στιγμή που οι μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες της φυλής (οι λεγόμενες somo) τις συμβουλεύουν πώς να ικανοποιήσουν το σύζυγό τους.
Οι γυναίκες Massai «παραδίδονται» ως σύζυγοι σε άντρες κατά πολύ μεγαλύτερους και άγνωστους σ`αυτές, ενώ είναι υποχρεωμένες να μετακομίσουν στο σπίτι του συζύγου το οποίο μπορεί να βρίσκεται πολλά χιλιόμετρα μακριά από τη μέχρι τότε οικία τους.
Για τη φυλή Samburu ο γάμος αποτελείται από μια σειρά τελετουργικών. Μεγάλη σημασία δίνεται στην προετοιμασία των δώρων για την τελετή και στο δώρο του γαμπρού, που συνήθως αποτελείται από δύο δέρματα κατσίκας, ένα πρόβατο, ένα ζευγάρι χάλκινα σκουλαρίκια και ένα δοχείο για το γάλα, ενώ η τελετή ολοκληρώνεται με το θάνατο ενός ταύρου.
Στη Νιγηρία, τα μέλη της φυλής Wodabee παντρεύονται τα ξαδέρφια τους. Εάν δύο ξαδέρφια επιθυμούν την ίδια κοπέλα, τότε η κοπέλα είναι αυτή που επιλέγει ποιός θα γίνει σύζυγός της, ενώ ο “χαμένος” υποψήφιος γαμπρός θα παραμείνει ευπρόσδεκτος στο σπιτικό του ζευγαριού.
Τέλος, για τους κατοίκους Neur του Νότιου Σουδάν, ο γάμος ουσιαστικά ολοκληρώνεται μόνο εφόσον η γυναίκα αποκτήσει δύο παιδιά. Στην περίπτωση που η σύζυγος φέρει στον κόσμο μόνο ένα παιδί και ο σύζυγος ζητήσει
διαζύγιο, έχει το δικαίωμα να του επιστραφεί η προίκα που είχε προσφέρει ή να του παραχωρηθεί το παιδί.
‘Οπως είναι φανερό, ο γάμος στην Αφρική δεν είναι μια απλή υπόθεση. Θεωρείται το πιο σημαντικό τελετουργικό στην αφρικανική κουλτούρα, καθώς αντιμετωπίζεται ως μέσο για την τεκνοποίηση, τη διατήρηση της γονιμότητας και κατ`επέκταση την επιβίωση μιας φυλής στην κοινωνική δομή. Με λίγα λόγια, ο γάμος αποτελεί το κεντρικό νόημα της παραδοσιακής αφρικανικής ύπαρξης.
