Share this
Twitter
Myspace
Digg
Yahoo
Googlize this
Facebook
Wikio
Print
E-mail
«γεννήθηκα στη γη της φτώχειας»
Στο Σοβέτο, τίποτα πια δεν θυμίζει εκείνες τις άγριες μέρες, με τις δριμείες ταραχές και τους νεκρούς νεαρούς. Στην περιοχή αυτή, όπου οι λευκοί κυβερνήτες εγκλώβισαν το μαύρο στοιχείο, διαδραματίστηκε η πρώτη και πιο βίαιη πράξη του αφρικανικού δράματος. Με την αγωνία των ανθρώπων για μια καλύτερη ζωή, για έναν ολοκληρωτικό σεβασμό απέναντι στις παραδόσεις και τις πολιτισμικές ρίζες, ένα αποφασισμένο πλήθος παιδιών ξεχύθηκε στους δρόμους διεκδικώντας το αυτονόητο. Την ισονομία. Τον τερματισμό μιας αναίτιας πνευματικής και οικονομικής δικτατορίας που ακόμα στοιχίζει στην αφρικανική γη.
Με αφορμή τη συμπλήρωση 20 χρόνων από τις πρώτες, ελεύθερες εκλογές στη Νότιο Αφρική, αλλά και την πρεμιέρα μιας από τις πιο σημαντικές ταινίες της κινηματογραφικής παραγωγής, το «Δρόμο προς την Ελευθερία», το «Asante» πραγματοποιεί μια αναδρομή στα γεγονότα που οδήγησαν στον τερματισμό μιας από τις πιο αιματηρές και απάνθρωπες περιόδους στην παγκόσμια ιστορία.
Η λέξη «σοβέτο», όπως αποκαλείται το συγκεκριμένο προάστιο του Γιοχάνεσμπουργκ στη Νότια Αφρική, αποτελεί ουσιαστικά ένα ακρωνύμιο. «Soweto», σημαίνει «South West Townships». Έτσι ονομάστηκε αυτή η περιοχή, ένας μικρός τότε οικισμός που μετατράπηκε, κατά τη διάρκεια των αγώνων κατά του Άπαρτχάϊντ σε θέατρο πολλών από τις πιο απάνθρωπες σφαγές. Η απόφαση της κυβέρνησης των λευκών εποίκων να διδάσκεται ως επίσημη γλώσσα των Αφρικανών τα λεγόμενα «Afrikaans» στάθηκε η αιτία για το ξέσπασμα ενός ανοργάνωτου, αλλά παθιασμένου φοιτητικού και μαθητικού κινήματος. Ο θάνατος ενός 13χρονου μαθητή από τα πυρά των δυνάμεων κατοχής, αποτέλεσε τη σπίθα για την ανάφλεξη μιας μαζικότερης και έντονης αντίδρασης. Οι 30 νεκροί, όπως κατέγραψαν τότε οι επίσημες αρχές, σίγουρα δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. 174 άνθρωποι, στην πλειονότητά τους όλοι νέοι φοιτητές και μαθητές, αποτελεί το βαρύ απολογισμό εκείνων των ταραχών.
Το πρώτο δείγμα αντίστασης ήταν γεγονός για έναν λαό που στερήθηκε επί χρόνια το βασικό αγαθό της αυτοδιάθεσης. Οι ακροδεξιές οργανώσεις που είχαν συσταθεί με τις «ευλογίες» των επίσημων αρχών, αλλά και ο μισθοφορικός στρατός με τις δολοφονικές πρακτικές του, απάντησαν με εκατοντάδες θανάτους και βιαιοπραγίες. Ο Στίβεν Μπίκο, φοιτητής της ιατρικής που εγκατέλειψε τις σπουδές του για να σταθεί στο πλευρό των εξαθλιωμένων συμπατριωτών του συνιστά σήμερα την προσωποποίηση εκείνων των αγώνων. Ιδρυτής του κινήματος βάσης, «Μαύρη συνείδηση», δολοφονήθηκε άγρια ύστερα από τις ταραχές του Σοβέτο κατά τη διάρκεια ανάκρισης από τις υπηρεσίες ασφαλείας. Το κίνημά του, αντικατέστησε επάξια το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο, κατά τη διάρκεια της φυλάκισης του Νέλσον Μαντέλα, αλλά και πολλών άλλων ηγετικών στελεχών του.
Το Άπαρτχαϊντ δεν ήταν τίποτα παραπάνω από την επινόηση ενός φυλετικού διαχωρισμού, σύμφωνου πάντα με την καλβινιστική πίστη και τις θρησκευτικές επιταγές. Η πατρότητα του όρου, που στοίχειωσε την παγκόσμια κοινωνία για πάντα, ανήκει στον καθηγητή P. Van Biljoen. Η πρόταση προέβλεπε τον κάθετο διαχωρισμό του πληθυσμού με βάση τα φυλετικά χαρακτηριστικά των διαφόρων, κοινωνικών ομάδων. Η τάση να ελεγχθούν τα πολυάριθμα, εργατικά χέρια που παρέμεναν διαθέσιμα στη Νότιο Αφρική, αλλά και η διάθεση εκμετάλλευσης μιας χώρας με πλούσιο σε ορυκτές ύλες υπέδαφος αποτέλεσαν αντικείμενο ενδιαφέροντος για τους δυτικούς πολλά χρόνια πριν τη δημιουργία του καθεστώτος Άπαρτχαϊντ. Στη διάρκεια της «λευκής υπεροχής», όπως θα μπορούσαμε να ονομάσουμε την περίοδο από τις αρχές του 19ου αιώνα ως το 1991, οπότε και η Νότιος Αφρική αποκτά την αυτονομία της θεσπίστηκαν πολλοί νόμοι που εξάλειφαν κάθε πιθανότητα προοπτικής από το μαύρο πληθυσμό.
Εξευτελιστικές διατάξεις, όπως η απαγόρευση χρήσης κοινόχρηστων χώρων από τους γηγενείς, ο νόμος της ανηθικότητας που τιμωρούσε τη σεξουαλική επαφή λευκών και μη λευκών, πάντα εις βάρος του μαύρου στοιχείου, συνέθεταν ένα σκηνικό κοινωνικού αποκλεισμού με ολέθριες συνέπειες για τη ζωή των ανθρώπων. Στον τομέα της παραγωγής, οι αποικιοκρατικές κυβερνήσεις φρόντισαν να απαγορεύσουν οποιαδήποτε, επαγγελματική κατάρτιση των μαύρων, ενώ κάθε είδους εργατικό δικαίωμα καταλυόταν από τις διατάξεις περί απαγόρευσης της απεργίας και της λεγόμενης παθητικής αντίστασης. Ο γηγενής πληθυσμός δεν είχε πια πατρίδα, αφού ο νόμος της μετεγκατάστασης των κοινωνικών ομάδων προέβλεπε τη βίαιη εκδίωξη των μαύρων από τις περιοχές που αποδίδονταν στους λευκούς.
Φυσικό επακόλουθο ήταν η οργάνωση εξτρεμιστικών αντιδράσεων από τις φυλετικές ομάδες που ήταν αναγκασμένες να υποστούν την κοινωνική και οικονομική εξαθλίωση. Το «Δόρυ του Έθνους», ένα παρακλάδι του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου ανέλαβε για μια περίοδο τρομοκρατική δράση, εξαπολύοντας επιθέσεις σε γήπεδα ή κτίρια λευκών συμφερόντων. Η πολιτική της τρομοκρατίας, μια πάντα λανθασμένη επιλογή όπως έχει αποδειχτεί σε ταραγμένες περιοχές και περιόδους, αποτέλεσε την αφορμή για την προσπάθεια της ολοκληρωτικής διάλυσης του Εθνικού Κογκρέσου και φυλακισης των ηγετών του.
Κατά τη διάρκεια ενός ιδιότυπου πολέμου, τόσο οι κυβερνητικές υπηρεσίες, όσο και οι οργανωμένοι αντάρτες χρησιμοποίησαν πρακτικές καταδικαστέες από διεθνείς οργανώσεις και παγκόσμιους, πολιτικούς φορείς. Η εκπόνηση, για παράδειγμα ενός σχεδίου που απέβλεπε στη μείωση της γονιμότητας των γυναικών με τη χρήση μιας ουσίας στο νερό ή με ενέσιμες πρακτικές, κάθε άλλο παρά ανθρωπιστική θα μπορούσε να χαρακτηριστεί. Αλλά και η στρατολόγηση νέων ανθρώπων από τις πτέρυγες του Κογκρέσου, υποβίβαζε κάθε ελπίδα ειρηνικής επίλυσης του ζητήματος, ενώ ταυτόχρονα υποβίβαζε σε αμελητέα τη ζωή.
Η εναλλαγή των «λευκών» κυβερνήσεων είχε ως αποτέλεσμα την εφαρμογή ενός πιο ελαστικού καθεστώτος, το οποίο όμως δεν έχανε ποτέ το κορυφαίο, συστατικό στοιχείο του. Το φυλετικό διαχωρισμό και τη βάναυση καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ανάληψη της εξουσίας από το Βέλγο Ντε Κλερκ, έναν ειρηνιστή πολιτικό με διάθεση συμβιβαστική, έθεσε τις βάσεις για την κατάργηση του Άπαρτχαϊντ. Το 1990, μετά την απελευθέρωση του Μαντέλα, οργανώθηκαν οι πρώτες, δημοκρατικές εκλογές στη Νότιο Αφρική. Όπως ήταν φυσικό, κυβέρνηση αναδείχτηκε το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο. Το σκληρό καθεστώς αποκτούσε πια τη θέση του στο ερμάρι της ιστορίας, ανάμεσα σε όλα εκείνα που πασχίζει να λησμονήσει η ανθρωπότητα.
Στις μέρες μας, η Νότιος Αφρική έχει μετατραπεί σε μια αφιλόξενη χώρα. Παρά την παροχή ελευθεριών στον πληθυσμό, η εκδικητική εγκατάλειψη της διοίκησης από τους λευκούς προκατόχους, αλλά και διάλυση των υποδομών, συνιστά τροχοπέδη στην εξελικτική πορεία της χώρας. Το δυσθεόρατο χρέος των 27δισεκατομυρίων δολαρίων που βαραίνει τις επόμενες γενιές, αλλά και η σιωπηρή υποταγή των κυβερνήσεων στις προσταγές των διεθνών κύκλων, κάθε άλλο παρά συμβάλουν στην οργάνωση ενός ανθρωποκεντρικού κράτους. Το καθεστώς του Άπαρτχαϊντ, εξακολουθεί να υφίσταται με μια σημαντική, όμως διαφοροποίηση. Τώρα πια ο διαχωρισμός είναι κοινωνικός, με την κυρίαρχη μάζα να δοκιμάζεται από τη φτώχεια και την έλλειψη βασικών, βιοτικών αγαθών.
Είναι βέβαιο πως η γη του Μαντέλα και του Ντέσμοντ Τούτου θα συνεχίσει να δοκιμάζεται από μια πληθώρα προβλημάτων. Από αυτά, άλλα αποτελούν κληροδότημα του πρόσφατου παρελθόντος. Όμως, τα πιο επίκαιρα αποτελούν παθογένειες της εσωτερικής οργάνωσης του κράτους. Το Aids που έχει λάβει διαστάσεις μάστιγας μολύνοντας το 11% του πληθυσμού, ο υποσιτισμός που αποτελεί κυρίαρχο ζήτημα για το σύνολο των γηγενών, η ανεργία, η κοινωνική παραβατικότητα που αναδεικνύει τη Νότιο Αφρική στην πρώτη θέση εγκληματικότητας σε χώρες δίχως εμπόλεμες συρράξεις, η ελλιπής εκπαίδευση σε όλες τις βαθμίδες αλλά και η ανεπάρκεια των υποδομών, αποδεικνύουν πως απαιτούνται πολλά χρόνια και σημαντικές αλλαγές, μέχρι η περίφημη αυτή γη, λησμονήσει μια και καλή τα σκληρά, αιμάτινα χρόνια του σπαραγμού και να αναλάβει ηγετικό ρόλο στη δοκιμαζόμενη γη του ανθρώπου, τη μητέρα Αφρική.
Χρέος μας και ευθύνη σπουδαία να μην υπάρξει ποτέ ένα παρόμοιο καθεστώς στον κόσμο. Χρέος μας να σκεφτούμε το Άπαρτχαϊντ που εφαρμόζεται πια στους τοξικομανείς και τους μετανάστες που φτάνουν στην Αθήνα για ένα καλύτερο αύριο. Αν κάποιος θέλει να ξορκίσει το δαίμονα του χρώματος αλλά και της σύγχρονης πεποίθησής μας αρκεί να σταθεί με ευθύνη απέναντι στον κοινωνικό αποκλεισμό που λαμβάνει πια τεράστιες διαστάσεις σε όλο το εύρος της κοινωνίας.
Για κάθε άνθρωπο σύνορο και πατρίδα είναι το χαμόγελο και η συμπαράσταση για το δράμα που κάποτε θα αγκαλιάσει και σενα. Για τον άνθρωπο πρέπει η ελπίδα να γίνει κάτι παραπάνω από μια θανάσιμη αποφυγή.
