Share this
Twitter
Myspace
Digg
Yahoo
Googlize this
Facebook
Wikio
Print
E-mail
μία απολαυστική συζήτηση με την ψυχή των Salvador Şangó
Ένα απόγευμα η ομάδα του Asante βρέθηκε στο σπίτι του Σωτήρη Παπαδόπουλου στην Ελλάδα. Ο ίδιος μας υποδέχτηκε με μεγάλη φιλοξενία, έπαιξε μουσική για εμάς (!) και δέχτηκε να απαντήσει στις ερωτήσεις μας, αλλά ακόμη περισσότερο να συζητήσει μαζί μας:
Από τον Βόλο στο Λάγος…
Για να το πω εντελώς επιγραμματικά, γεννήθηκα στον Βόλο, ο πατέρας μου ήταν αξιωματικός της μη-υπάρχουσας χωροφυλακής και πριν φύγω γυρίσαμε σχεδόν την μισή Ελλάδα για να καταλήξαμε στην Αθήνα. Τα τελευταία τρία χρόνια του γυμνασίου τα πέρασα στην Αθήνα (του τότε γυμνασίου γιατί δεν υπήρχε λύκειο) με την ιδέα ότι μόλις τελειώσω θα φύγω από την Ελλάδα. Αυτό συνέβη στις 20 Ιουλίου του 1974 όπου και έφυγα-είχα προετοιμαστεί ήδη να πάω στην Γερμανία να σπουδάσω φυσική- με την αρρώστια της μουσικής ήδη μέσα στο αίμα μου από τα δεκαπέντε μου χρόνια. Σπούδασα στην Γερμανία φυσική και πήρα το δίπλωμα μου και μετά έφυγα και πήγα στην Αγγλία όπου έκανα masters- πάντα παίζοντας με διάφορα σχήματα (με διαφορές εξελίξεις μουσικές προσωπικές) όπου στο τέλος «ανακαλύφτηκα» από την Οξφόρδη η όποια μου προσέφερε μια πολύ prestigious υποτροφία και πήρα το doctora μου εκεί. Ανέβηκα στις σκάλες της Οξφόρδης αρκετά γρήγορα μέχρι που να καταλάβω μια μέρα που ήμουν στο Max-Planck Institut, αφού είχα περάσει από Νέα Υόρκη (που πραγματικά έμαθα jazz), Νιου Τζέρσει κτλ. που ήταν βασικοί σταθμοί για εμένα, ότι δεν υπηρετούσα την επιστήμη, υπηρετούσα ένα σύστημα λόγω του γεγονότος ότι σπούδασα ατομική φυσική που ακούγεται έτσι ύποπτο. Και είναι ύποπτο! (γέλια). Μια μέρα λοιπόν στο Max-Planck Institut, βομβαρδισμένος από διάφορες ακτινοβολίες και αγχωμένος από τα δεκαοκτάωρα που έριχνα εκεί στηn έρευνα, κατάλαβα ότι πλέον δεν ήθελα να συνεχίσω αυτό το πράγμα, να είμαι στην έρευνα της φυσικής γιατί δεν εξυπηρετούσα την ανθρωπότητα αλλά κάποια άλλα συμφέροντα. Αυτή τουλάχιστον ήταν η δική μου εκτίμηση, και έγραψα στην Unesco και πήγα ως καθηγητής σε κάποιο πανεπιστήμιο της Νιγηρίας, την οποία Νιγηρία όμως την είχα επισκεφτεί το 1980 και είχα παίξει με τον Fela Kuti! Όταν η Unesco μου έδωσε διάφορες επιλογές στην Αφρική εγώ διάλεξα αμέσως την Νιγηρία για τους λόγους που είπα. Βέβαια η πανεπιστημιακή ζωή μου εκεί ήταν μια φρίκη διότι πληρωνόμουν 40 δολάρια τον μήνα, αλλά εγώ ήξερα ότι δεν ήταν ο πραγματικός λόγος που πήγαινα στην Νιγηρία, για να διδάξω φυσική δηλαδή, αφού από την πρώτη ημέρα είχα ήδη βρει μπάντα και άρχιζα να παίζω εκεί. Το πρωί καθηγητής και το βράδυ μουσικός (γέλια)! Έπειτα δούλεψα σε κάποιες πολυεθνικές, έκανα κάποιες προσωπικές εταιρείες που είχαν επιτυχία, αλλά κάποια στιγμή στην ζωή μου παρά το γεγονός ότι είχε παίξει με την μισή Νιγηρία και με τα μεγαλύτερα ονόματα που είχαν βγει από την Νιγηρία, κατάλαβα ότι δεν μπορώ να έχω δυο καρπούζια κάτω από την ίδια μασχάλη και I draw the line που λένε, έβαλα τελεία σε όλα τα άλλα και αποφάσισα τελικά να πάω μόνο με την μουσική. Έτσι φτώχυνα οικονομικά αλλά όχι πνευματικά και καρδιακά. Όλες οι ευλογίες της γης ήρθαν πάνω μου. Αυτή είναι η μικρή ιστορία για το πώς βρέθηκα εγώ εκεί. Παρεμπιπτόντως η Νιγηρία είναι το ενδέκατο κράτος το οποίο ζω. Έχω ζήσει σε άλλα δέκα πριν καταλήξω στην Νιγηρία, κυρίως λόγω φυσικής αλλά και λόγω του γεγονότος ότι ήμουν πάντα ταξιδευτής αλλά κάπου έπρεπε να κατασταλάξω. Και καταστάλαξα στην Νιγηρία.
Είναι το μέρος που αγάπησες πιο πολύ;
Όσο και τρελό να ακούγεται για τους Έλληνες που έχουν ζήσει στην Νιγηρία και δουν αυτή την συνέντευξη και με πάρουν τηλέφωνο μετά και με βρίσουν, ναι αγαπώ την Νιγηρία. Είναι μια παράξενη κατάσταση να αγαπάς κάτι το οποίο σε τυραννάει! Η Νιγηρία είναι όντως τυραννικό κράτος τόσο για τους Νιγηριανούς όσο και για τους ξένους. Θα το πούμε και για τους ξένους εφόσον είστε σε αυτό το περιοδικό γιατί δεν είναι μόνο οι Αφρικανοί που πάσχουν στην Ελλάδα είναι και οι ξένοι που υπάρχουν στην Νιγηρία αλλά με άλλου είδος πάθους και παθήματος.
Πες μας γι’ αυτό, θα είναι ωραίο να το ακούσουμε.
Ωραία., αφού φτάσαμε εκεί να το πω. Γενικά ο λευκός στην Νιγηρία και σε όλη την Αφρική, έχω ζήσει και στην Κένυα και στην Δημοκρατία του Μπενίν, αντιμετωπίζεται κάτω από ένα πάρα πολύ περίπλοκο πρίσμα από τους ντόπιους. Τι εννοώ με αυτό; Καταρχάς στην Νιγηρία πάνω από το μισό του πληθυσμού είναι κάτω από το όριο της φτώχειας αν και είναι η όγδοη πετρελαιοπαραγωγή χώρα του κόσμου που θεωρητικά αν το πεις στον παπά θα σε αφορίσει. Κι όλα αυτά λόγω της αποτυχημένης εξωτερικής πολιτικής των Άγγλων, όπως και το Σουδάν, όπου πήγαν και ότι κάνανε έμεινε σύξυλο έτσι όπως το αφήσαν και άρχισε να καταρρέει μετά, διότι είχαν φτιάξει δομές οι οποίες δεν μπορούσαν να ακολουθηθούν από τους ντόπιους. Μιας και υπάρχει αυτή η ανισορροπία (αν λέω και μερικά αγγλικά θα με συχωρήσετε) στο perception που υπάρχει περί λευκού στην Νιγηρία, οι Νιγηριανοί απ’ την μεριά τους βλέπουν όλους τους λευκούς σαν πάμπλουτους και φυσικά όταν υπάρχει αυτή η διαφοροποίηση, η αλλοίωση στην σχέση δυο ανθρώπων που κανονικά το οικονομικό δεν θα έπρεπε να είναι παράγοντας στην φιλία, σε εμπορική σχέση ή άλλη πνευματική ή ερωτική σχέση (ακόμα χειρότερα) υπάρχει πάντα αυτό το κίνητρο από πίσω. Δηλαδή θέλω να πλησιάσω τον λευκό γιατί θα έχω κάποια οφέλη τα οποία κατά ένα κύριο λόγο είναι οικονομικά, και εδώ μπαίνουμε στο άλλο μέρος της εξίσωσης που είναι λίγο πιο περίπλοκη όπως είπα είναι το perception του ντόπιου για τον μη-ντόπιο, τον λευκό δηλαδή, το οποίο είναι κατά την δική μου εκτίμηση, ένα παράξενο μείγμα μεταξύ θαυμασμού, ζήλιας, φθόνου, αγάπης ίσως και ενός συμπλέγματος κατωτερότητας ότι εγώ ίσως δεν μπορέσω ποτέ να φτάσω αυτόν τον άνθρωπο σε αυτό το επίπεδο, οπότε η σχέση γίνεται αρκετά πιο περίπλοκη. Η πλειοψηφία των λευκών δεν πηγαίνουν στην Νιγηρία για να μάθουν τα ήθη και τα έθιμα της Νιγηρίας και να παίξουν μουσική όπως εγώ, κι έτσι γι’ αυτούς είμαι ο αποδιοπομπαίος τράγος αν και δεν μου το λένε προσωπικά αλλά το ξέρω, διότι έχω σχέση με τους ντόπιους και ζω με αυτούς. Όταν πήγα στην Νιγηρία δεν πήγα να ζήσω με τους λευκούς. Άμα ήταν έτσι ας καθόμουν και εκεί που ήμουν! Έτσι φτάνουμε στο σημείο να πρέπει να κάνουμε ψυχανάλυση στον καθέναν ο οποίος προσπαθεί να μας προσεγγίσει, για να καταλάβουμε ποια είναι τα πραγματικά του κίνητρα. Βέβαια όποιος έχει ανοιχτό μυαλό και καρδιά νομίζω ότι πολλά από αυτά τα προβλήματα μπορεί να τα λύσει και εγώ υπερηφανεύομαι ότι έχω λύσει ένα μεγάλο αριθμό αυτών αν και στην διάρκεια της συζήτησης θα σας πω ορισμένα γεγονότα τα οποία ίσως αποδεικνύουν το αντίθετο. Αυτή είναι η δική μου εκτίμηση του «αντιπροβλήματος» των μη Αφρικανών στην Αφρική σε σχέση με το κυρίως πρόβλημα το οποίο θέτει το δικό σας περιοδικό σε σχέση με τους Αφρικανούς που ζουν εδώ στην μη Αφρικανική χώρα που και αυτό αν θέλουμε το πιστεύουμε! Είναι ευφημισμός η μη Αφρικανική χώρα γιατί πιστεύω η Ελλάδα είναι η μόνη Αφρικανική χώρα με λευκούς κατοίκους, αυτό το είπε ο Χαρρυ Κλυν δεν είναι δικιά μου σοφία, αλλά ταυτίζομαι απόλυτα κάθε χρόνο που έρχομαι στην Ελλάδα όλο και πιο πολύ!
Υπάρχει και θέμα καχυποψίας;
Οπωσδήποτε! Όταν κάποιος που έχει ένα μέσο δείκτη νοημοσύνης καταλάβει ότι οι πιο πολλοί που τον περιτριγυρίζουν το κάνουν κυρίως με οικονομικά κίνητρα δημιουργείται αυτό το σύνδρομο της καχυποψίας το οποίο μεταφράζεται στο να θέλω unconsciously χωρίς να το καταλάβω να κλειδώσω το αυτοκίνητο όταν είμαι στην Ελλάδα το οποίο δεν το κάνεις κανείς, αλλά στην Νιγηρία είναι standard γιατί αν σταθείς σε κάποιο φως ή αν μείνεις στο δρόμο μέχρι να αλλάξει το φανάρι από κόκκινο σε πράσινο μπορεί να σου ανοίξουν την πόρτα και να σου πάρουν τα πάντα. Συμβαίνουν αυτά διότι το Λάγος είναι μια πόλη εγκλήματος. Σε εμένα, ίσως το κάρμα μου και αυτοί που με προστατεύουν από πάνω, δεν επιτρέψαν να συμβεί κάτι τέτοιο στα 22 χρόνια που είμαι στην Νιγηρία. Σε άλλους λευκούς έχουν συμβεί και πάρα πολύ κακά πράγματα
Έτσι λοιπόν από Σωτήρης Παπαδόπουλος έγινες Salvador Şangó .
Ναι, έγινα Salvador Şangó . Καταρχάς πως έγινε ο Σωτήρης Salvador Şangó : το πρώτο μου group που έφτιαξα το οποίο έχει την ίδια σύσταση μουσικά με αυτή που έχει το σημερινό group, λεγόταν Sotiris. Βγήκαμε λοιπόν στην Alliance Française στο Λάγος να παίξουμε το πρώτο μεγάλο κονσέρτο και ήρθαν Έλληνες και φυσικά πολλοί Νιγηριανοί. Μετά το live άκουσα κάτι σχόλια του στυλ: «Παιδιά μήπως πρέπει να ξεχάσετε το Sotiris που δεν λέει και τίποτα στους Νιγηριανούς αλλά αν είναι και παίξετε ποτέ στην Ελλάδα θα το εκλάβουν ότι ένας Έλληνας παλαβός έχει μαζέψει μερικούς άνεργους Νιγηριανούς από την Ομόνοια και έκαναν γκρουπ» (γέλια)! Το σκέφτηκα και το ξανασκέφτηκα και τελικά μέσα από εκατό πιθανά ονόματα έβγαλα αυτή την σύνθεση του Salvador Şangó. Salvador είναι στα Ισπανικά ο Σωτήρης και Şangó είναι ο θεός του κεραυνού, της προστασίας των αδυνάτων και της δικαιοσύνης, τρία χαρακτηριστικά που φέρω στην δική μου ψυχοσύνθεση, οπότε αμέσως από τiς 1224 θεότητες του Πανθέου των Yoruba διάλεξα αυτό. Πρέπει να πω ότι πολλοί Νιγηριανοί με φοβούνται γι’ αυτό γιατί πιστεύουν ότι έχω μαγικές σχέσεις με τους κεραυνούς και με τον Şangó τον ίδιο, ο οποίος έχει ιδιαίτερη ιστορία γιατί είναι ο μόνος ο οποίος έζησε σαν άνθρωπος πριν θεοποιηθεί ο τέταρτος βασιλιάς του βασιλείου του Oyo, ένα από τα μεγαλύτερα βασιλεία των Yoruba 800-900 ίσως και 1000 χρόνια πριν. Κανένας δεν ξέρει ακριβώς γιατί δεν έγραφαν ποτέ την ιστορία τους αλλά την μετέδιδαν από στόμα σε στόμα. Τώρα τι νόημα έχει αυτή η μείξη και αυτό το όνομα; Αντιπροσωπεύει την μουσική χροιά την οποία θέλουμε να περάσουμε σαν μήνυμα στον κόσμο. Καταρχάς το μήνυμα της ένωσης του λευκού μη Αφρικανού που ζει στην Αφρική και θεωρεί την Αφρική πλέον σαν σπίτι του, γιατί εκεί έχω ζήσει περισσότερο απ’ ότι σε όποιο άλλο μέρος. Επίσης αυτή η μείξη έχει να κάνει με την ιδέα ότι στο τέλος αν απλοποιήσουμε τα πράγματα μετά από πολύ ψάξιμο, θα δούμε ότι όλοι είμαστε ένα, και επειδή η μουσική είναι τόσο παγκόσμιο στοιχείο είναι ίσως και το τέλειο εργαλείο με το οποίο μπορούμε να αποδείξουμε στον κόσμο ότι μια τέτοια ένωση μόνο θετικά αποτελέσματα μπορεί να φέρει. Είναι παγκόσμιο αυτό το στοιχείο για τον απλούστατο λόγο ότι όταν δυο μουσικοί οι οποίοι δεν ξέρουν ο ένας την γλώσσα του άλλου και βρεθούν στο ίδιο μέρος με τα όργανα τους και είναι μουσικοί με ανοιχτά πνεύματα και ανοιχτές καρδιές, γιατί αυτή είναι η προϋπόθεση νομίζω για την ύπαρξη του καθενός μας, αρχίζουν να συνεννοούνται αμέσως
Είναι η γλώσσα της μουσικής.
Ναι, αλλά γιατί να μην είναι και η γλώσσα της γλώσσας; Γιατί να πιστεύουμε ότι υπήρχε κάποια Βαβέλ η οποία μας απαγόρευσε να μπορούμε να επικοινωνούμε; Άσε που εγώ πιστεύω ότι οι άνθρωποι της ιστορίας που έχει ξεχαστεί από τα σημερινά βιβλία πέρα των γλωσσικών δυνατοτήτων είχαν και άλλες δυνατότητες επικοινωνίας οι οποίες με τον χρόνο και με την προσέγγιση στην ύλη με την μεγαλύτερη ταύτιση με την ύλη χαθήκαν! Νομίζω θα ξαναβρεθούν. Πότε, δεν ξέρω, αλλά είμαι σίγουρος ότι προς τα εκεί θα πάμε, επειδή η ζωή είναι ένας κύκλος. Φτάσαμε στο σημείο να έχουμε μια δεκαμελή μπάντα, εννιαμελή σε μερικές περιπτώσεις όταν δεν χρειαζόμαστε τον ένα, και να προσπαθούμε να μαγνητίσουμε τον κόσμο με ένα μουσικό μείγμα το οποίο ίσως είναι και πρωτόγνωρο αν και πρέπει να είμαι ειλικρινής δεν είμαστε και οι πρώτοι που έχουν κάνει μια τέτοια προσπάθεια αλλά όχι με αυτή την μορφή και με το βάθος και την σημασία την οποία έχουμε επισυνάψει πάνω στο θέμα της ένωσης. Το κυρίως ηχητικό όχημα το οποίο χρησιμοποιούμε είναι η Αφρικανική πολυρρυθμία και η κουλτούρα των Yoruba που είναι μια ιδιαίτερη φυλή. Τα υπόλοιπα μέλη της μπάντας εκτός από τον ντράμερ αυτή την στιγμή είναι όλοι από την φυλή των Yoruba. Οι Yoruba είναι μια φυλή που δεν βρίσκεται μόνο στην Νιγηρία αλλά και σε γειτονικές χώρες μέχρι και σχεδόν το τέρμα της Δυτικής Αφρικής προς την Σενεγάλη, όχι με την ίδια πυκνότητα και παρουσία αλλά κυρίως διάσπαρτοι. Επειδή είναι κυρίως παράκτια φυλή ήταν και αυτοί που υπέφεραν περισσότερο από τους άλλους σημερινούς Νιγηριανούς. Αυτοί λοιπόν έφυγαν με το ζόρι από την πατρίδα τους και μετά, μεταφυτευθήκαν ως επί τον πλείστον στην Κούβα και στην Βραζιλία. Μιας και δεν μπορούσαν να φέρουν μαζί τους τα τύμπανα τους με τα οποία επικοινωνούσαν μεταξύ τους και επικοινωνούν ακόμα ( αυτοί που έχουν το αυτί να το κάνουν) μέσω του οργάνου Talking drum (το ντραμ το οποίο μιλάει), ανασκευάσαν στις νέες τους πατρίδες όλα τα κρουστά τα οποία είχαν και λόγω της ανάγκης να ενσωματωθούν και αυτοί στην εκεί κουλτούρα της νέας τους πατρίδας πήραν την δική τους θρησκεία και την αναμείξαν με την χριστιανική θρησκεία. Έτσι βλέπουμε την Σαντα Μπάρμπαρα να είναι το αντίστοιχο του Şangó και άλλους θεούς να έχουν άλλες αντιστοιχίες με αγίους στο χριστιανικό πάνθεον ας πούμε ή πανάγιο και φυσικά χωρίς τους Yoruba δεν θα υπήρχε σήμερα ούτε salsa, ούτε rumba, ούτε samba ή bossa nova.
Είχε κάνει μια πολύ ωραία προσπάθεια η Angelique Kidjo από το Μπενίν με τον δίσκο “Black Ivory Soul” που συνέδεε έξοχα την Αφρική με την Βραζιλία.
Άρα θέλει να δείξει η Kidjo που κατάγεται από την φυλή των Fon, και την ξέρω αρκετά καλά αυτή την φυλή διότι είναι η φυλή της γυναίκας μου άσχετα με το αν δεν μιλώ την γλώσσα τους, ότι μια τέτοια προσπάθεια επανένωσης αυτών των δυο πολιτιστικών ρευμάτων ας πούμε και μουσικών ρευμάτων είναι απόλυτα δυνατή! Ήδη παίζονται αυτά τα πράγματα από τους Κουβανούς αλλά και σε μικρότερο βαθμό από τους Βραζιλιάνους Στην Βραζιλία είχε μικρότερη απήχηση το στοιχείο των Yoruba μιας και είναι συγκεντρωμένοι στην Παγία όπου υπάρχει και πολιτιστικό κέντρο της Νιγηρίας. Μετά από τόσα χρόνια δεήσαν επιτέλους να καταλάβουν ότι έχουν κάποια παρουσία εκεί και έφτιαξαν ένα πολιτιστικό κέντρο με όλες τις θεότητες των Yoruba και την μουσική. Όντως αυτή η προσπάθεια ήταν πολύ καλή και μάλιστα. Όταν άκουσα τον δίσκο της κατάλαβα ότι έκανε μια πάρα πολύ συνειδητή προσπάθεια να ακουστεί σαν την Celia Cruz, αυτή την μάγισσα της salsa η οποία πέθαινε πριν από μερικά χρόνια, μία προσπάθεια πάρα πολύ αξιόλογη
Η μεγάλη επιρροή σας είναι η κουλτούρα των Yoruba. Μίλησε μας παραπάνω γι’ αυτό.
Η κουλτούρα των Yoruba αποτελεί το κεντρικό ρυθμικό στοιχείο. Καταρχάς αν πάει κανείς σε ένα πάρτυ χωριού των Yoruba θα μείνει άναυδος από την δύναμη και την ενέργεια που παράγουν μόνο τα ντράμς και η φωνή. Διότι στην ουσία η μουσική των Yoruba πριν έρθουν οι λευκοί έποικοι δεν είχε αρμονικά και μελωδικά όργανα. Υπήρχαν τα τύμπανα και όλα τα άλλα τοπικά ντράμς και υπήρχε η φωνή και υπήρχε ένα μικρό φλάουτο από καλάμι το οποίο γέμιζε κάπως μελωδικά το ηχητικό φάσμα της μουσικής το οποίο όπως καταλαβαίνουμε σήμερα με τα δικά μας δυτικά αυτιά ήταν αρκετά περιορισμένο. Δεν είχαν την ιδέα της temper μουσικής δηλαδή της μουσικής που έχει δώδεκα ημιτόνια, δεν είχαν το πρόβλημα να μπουν σε άλλες τονικότητες και να τραγουδήσουν και φάλτσα όπως κατηγορούν εμάς τους Έλληνες ή τους Ινδούς- στην ουσία δεν είναι φάλτσα εμείς τραγουδάμε τέταρτα του τόνου και πεντατονικά και είναι και αυτό βασικό στις κουλτούρες της Αφρικής. Πήρα την ενέργεια και την βάση αυτού του είδους και τους βασικούς ρυθμούς, οι κοσμικοί ρυθμοί είναι γραμμένοι σε παράγωγα του τέσσερα, 2/4, 4/4 κτλ. ενώ οι θρησκευτικοί ρυθμοί είναι σε παράγωγα του τρία , 3/4, 6/4 ,6/8,3/8 κτλ. και με αυτές τις δύο κατευθύνσεις πήρα την ρυθμική βάση για να φτιάξω αυτό που αντιπροσωπεύει τον Salvador Şangó, χωρίς όμως, επειδή θα ήταν αδικία να αφήσω τον υπόλοιπο κόσμο αμέτοχο σε αυτό το μουσικό πείραμα, να κολλήσουμε στα όρια της Δυτικής Αφρικής και περισσότερο στους Yoruba και περνώντας και έχοντας το μουσικό θράσος ίσως να ξεπεταχτούμε και να φέρουμε άλλες μουσικές κουλτούρες μέσα στην μουσική αυτή την οποία κάναμε και να τις παντρέψουμε με αυτή την Αφρικανική πολυρρυθμία. Έτσι εμφανίστηκε η salsa, ας το πω καλύτερα afrocuban γιατί η salsa είναι ένας πάρα πολύ γενικός όρος , εμφανίστηκε το flamenco, η ανατολίτικη μουσική σε μια πιο εκλεπτυσμένη μορφή, η jazz, το latin, το rock, η funk και άλλα στοιχεία
Χωρίς να λείπει το αραβικό στοιχείο.
Ναι, το λίγο αραβικό στοιχείο συνδυάζεται με το flamenco μιας και είναι ταυτόσημα αυτά τα δύο και συνδυάζονται με την Ελλάδα διότι όλοι μας είμαστε μεσόγειοι και έχουμε την ίδια κουλτούρα. Ο Έλληνας δηλαδή αισθάνεται πάρα πολύ άνετα με το flamenco όσο άνετα αισθάνεται και με τη αραβική μουσική γιατί το τραβάει και η ανατολή και η δύση. Έτσι όπως είπε ο Καζαντζάκης ήμασταν καταραμένοι να γεννηθούμε σε ένα μέρος το οποίο είναι πάρα πολύ στρατηγικό, τι να κάνουμε;
Να σου πω την αλήθεια η μουσική σας, όταν την πρωτοάκουσα, μου θύμισε κάτι από την μουσική του Babatunde Olatunji.
Λοιπόν ξέρεις ότι υπάρχουν πάρα πολύ λίγοι Νιγηριανοί που ξέρουν τον Babatunde Olatunji.
Ναι;
Εγώ στη ουσία έχω πάει κάπου 200-300 χρόνια πριν, μέσα στη κουλτούρα τους ενώ αυτοί ζουν στο σήμερα και η πλειοψηφία του κόσμου στην Νιγηρία έχει ξεχάσει την πραγματική του μουσική κληρονομιά. Μπήκε το rap και το hip-hop της Αμερικής μέσα, και προσπαθήσανε να το κοπιάρουν μερικές φορές καλά μερικές άλλες όχι τόσο καλά και μείνανε εκεί. Το mainstream της Νιγηρίας δηλαδή δεν διαφέρει καθόλου από το mainstream της Ελλάδας ή της Αμερικής ή της Γερμανίας και της Γαλλίας, το hip-hop αυτό το οποίο είναι ένα παράγωγο Αφρικανικό αλλά με την μορφή του εικοστού και εικοστού πρώτου αιώνα. Αυτό το πράγμα έχει πάρει κάπως τον κόσμο από κάτω και έχουν ξεχάσει πάρα πολλά πράγματα ότι και εδώ στον δυτικό κόσμο ήδη με το άνοιγμα της jazz στο ευρύτερο κοινό από τις αρχές του εικοστού αιώνα άλλαξε το μουσικό perception του μέσου ανθρώπου. Μην ξεχνάμε ότι στην Νέα Υόρκη, στο Σικάγο ή στο Λος Άντζελες το 1940 ο κόσμος έβγαινε έξω άκουγε και χόρευε Bebop. Για σκεφτείτε να χορεύουν τους ρυθμούς του Charlie Parker! Eίναι απίστευτο για τα σημερινά δεδομένα!
Ήταν η μόδα της εποχής! Ακόμη και η Eva Brown ανάγκαζε τον Hitler να ακούει την Billie Holiday! To “Smoke Gets In Your Eyes” έπαιζε ακατάπαυστα κατά την διάρκεια των βομβαρδισμών του bunker του ανθρώπου που αιματοκύλησε τον κόσμο!
Σωστά. Όπως καταλαβαίνουμε ο κόσμος είναι σαν μια πλαστελίνη που τα οικονομικά και κάποια άλλα συμφέροντα μπορούν να το πλάσουν έτσι όπως θέλουν αυτοί. Αυτό συμβαίνει σήμερα αλλά εμείς αντιστεκόμαστε σε αυτή την κίνηση γιατί αν και εμείς μπούμε σε αυτό το ίδιο βαγόνι αυτό που θα συμβεί θα είναι να βάλουμε και εμείς μια άλλη πετρούλα σε ένα οίκημα που έτσι και αλλιώς κάποια στιγμή θα καταρρεύσει. Δεν αντιπροσωπεύει το βάθος και την πραγματική θετική ενέργεια που έχει η μουσική που βγαίνει από την καρδιά χωρίς άλλα ιδιοτελή κίνητρα. Γι’ αυτό δεν είμαστε και εκατομμυριούχοι! (γέλια) Τώρα θα μου πεις ότι τα πράγματα μπορεί να αλλάξουν και μακάρι να αλλάξουν, όχι επειδή θέλω να πηγαίνω από εδώ στο Λος Άντζελες με ιδιωτικό τζετ δεν με ενδιαφέρει και τόσο αυτό, αλλά γιατί θέλω να ζω άνετα να μην έχω το άγχος αύριο να μπορέσω να παράγω περισσότερα. Αυτή την στιγμή εγώ έχω διακόσιες περίπου συνθέσεις από τις οποίες μόνο έντεκα έχουν βγει στον κόσμο υπό μορφή δίσκου. Οι υπόλοιπες αν δεν υπάρχουν λεφτά δεν θα μπορέσουν ποτέ να γίνουν πραγματικότητα αλλά εκεί είναι η αξία της αναγνώρισης μιας τέτοιας προσπάθειας. Όπως είπα δεν είμαστε οι πρώτοι και ελπίζω δεν θα είμαστε και οι τελευταίοι. Στον δικό μας δίσκο ακούγονται αυτή την στιγμή έξι- εφτά διαφορετικά στυλ, όλα όμως με βάση τον Αφρικανικό ρυθμό και στην jazz. Πιστεύουμε ότι έτσι μπορούμε να προσελκύσουμε περισσότερο κόσμο ο οποίος έχει και ακούσματα από το ένα και από το άλλο ή μόνο από το ένα ή μόνο από το άλλο
Μια μουσική που να καλύπτει πολλά δεδομένα.
Τουλάχιστον η εμπειρία με την συναυλία στην Ελλάδα το 2006 μας έδειξε ότι οι Έλληνες είναι πάρα πολύ ανοιχτοί στο δικό μας στυλ. Ειλικρινά σας λέω, ήταν μια υπερφυσική εμπειρία για εμένα αλλά και για τους μουσικούς γιατί τους είδα. Όταν βγήκαμε στην σκηνή είχαμε κοκαλώσει με αυτό το πλήθος το οποίο σχεδόν ήξερε τι επρόκειτο να γίνει και ήταν μια τελετουργία δεν ήταν μουσική. Περάσαμε τόση ενέργεια και τόσο πάθος στους ανθρώπους αυτούς που ήταν σαν να τους κάναμε ύπνωση όταν άρχισε η rock κιθάρα στο Γκάζι (όσο ακουγότανε, διότι του κυρίου ηχολήπτη φαίνεται δεν του άρεσε και πολύ η rock κιθάρα και έτσι την είχε χαμηλά στην αρχή). Tο video δείχνει καθαρά ότι οι άνθρωποι σεληνιαστήκανε και αρχίζανε να φωνάζουνε! Βλέπεις, ακούσανε αυτό το συνοθύλευμα από ήχους που δεν τους ήξεραν πριν, αλλά όταν το μουσικό στοιχείο με το οποίο ταυτιζόταν αυτοί το rock άρχιζε να ακούγεται. Έτσι μαγευτήκαν κι αρχίζανε και φωνάζανε! Εγώ έμεινα άναυδος και φυσικά όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο σε ένα live είναι το λεγόμενο feedback, δηλαδή δίνει ο μουσικός στον κόσμο και αυτό που παίρνει πίσω από τον κόσμο τον ανεβάζει σε μεγαλύτερο επίπεδο και δίνει ακόμα περισσότερο και γίνεται μια κατάσταση η οποία είναι ανελισσόμενη. Ανεβαίνει προς τα επάνω
Είναι το μουσικό πάρε δώσε.
Ακριβώς αυτό, και πιστεύω και ελπίζω και την επόμενη φορά που θα έρθουμε να είναι αρκετά σύντομα
Μιας και το λες, έχετε κάποιο πλάνο;
Ναι κάτι μαγειρεύουμε. Προσπαθώ να έρθω σε επαφή για να μπούμε σε κάποιο festival και ανακάλυψα κάποιες παλιές διασυνδέσεις που είχα με τον Βόλο οι οποίες πλέον αντιπροσωπεύουν ένα ραδιοφωνικό σταθμό το Nova 106 FM, αρκετά κεντρικός για την περιοχή με πάρα πολύ βάθος μουσικό. Οι άνθρωποι έχουν κάνει πάρα πολύ καλή δουλεία και μιλάμε τώρα για να κάνουμε ένα mini tour στη Θεσσαλία, ίσως δέκα κονσέρτα.
Πώς είναι να μοιράζεσαι την σκηνή με τον Fela Kuti και πως είναι να ζεις την Afrobeat την εποχή εκείνη; Φαντάζομαι με τους Egypt 80 έπαιζε τότε έτσι;
Egypt 70
Α, γιατί μου είπες ότι είχες παίξει μαζί τους την δεκαετία του ’80.
Ναι, αλλά δεν είχε αλλάξει το όνομα ακόμα! Κοίταξε είναι μια μαγική εμπειρία αλλά θέλω να πω το εξής: εγώ τα είδα τότε με τα μάτια του εικοτριάχρονου και των δυο ή τριών χρόνων στην κιθάρα. Είχα όμως καταλάβει από την αρχή όταν έπιασα την κιθάρα, ότι ο θεός μου το είχε δώσει το δώρο αυτό, γιατί εγώ πιστεύω στο θεό, και ανελίχθηκα αρκετά γρήγορα πάνω σε αυτό το όργανο και γρήγορα άρχισε να ωριμάζει μέσα μου η φωνή μου. Παρά το γεγονός ότι ήμουν ακόμα μαθητής ήξερα προς τα πού πήγαινα και υπήρχε μια μικρή προεργασία ενώ ήμουν στη Γερμανία, γιατί από την Γερμανία πήγα στην Νιγηρία. Είχα ήδη ακούσει Fela Kuti και είχα πάρει την κιθάρα και έπαιξα δυο-τρία κομμάτια τους ρυθμούς του. Το να παίζεις μαζί του είναι μια εμπειρία εξωπραγματική, καταρχάς η μυρωδιά και μόνο του χόρτου που κάπνιζε ο Fela είχε κάνει τον κόσμο να ξεχάσει όλα τους ενδοιασμούς και όλα τα ταμπού που είχε.
Είχε και τις συζυγούς του μαζί;
Βέβαια πάντα είχε τις συζύγους του μαζί οι οποίες ήταν ανεβασμένες σε κάποιους φτιαχτούς πύργους στην σκηνή και χορεύανε πάνω σε κάποια απόσταση δυο ή τριών μέτρων, οπότε το κύριο θέαμα σχεδόν ήταν αυτές και λιγότερο η μουσική! Ήταν πραγματικά φοβερή εμπειρία αλλά η πιο φοβερή εμπειρία ήταν όταν έπαιξα με τον Dizzy Gillespie.
Πες μας γι’ αυτό.
Είχα βρεθεί στην Νέα Υόρκη επί τρία χρόνια σαν μαθητής και μετά ως καθηγητής στο λεγόμενο Jazzmobile στο οποίο γινόταν το μόνο σοβαρό σεμινάριο jazz. Πλήρωνες τριάντα δολάρια για έξι μήνες και πηγαίνεις μια φορά την εβδομάδα και μάθαινες jazz (τώρα έχει αλλάξει) και ένας από τους δασκάλους μας ήταν ο Dizzy Gillespie. Όταν δίδασκα στο Port Harcourt, είχα ένα μικρότερο group, τους Spice, ένα κουαρτέτο που παίζαμε περισσότερο jazz και λιγότερο αλλά πράγματα. Μια μέρα λοιπόν που θα παίζαμε σε ένα ξενοδοχείο την επόμενη και δεν είχα παραδώσεις, πήγα νωρίτερα για να κάνω κάποιες πρόβες. Και βλέπω τον Dizzy Gillespie να κάθεται στο μπαρ! Τρελάθηκα! Δεν ήξερα καν ότι θα παίζανε εκεί. Του συστήθηκα και του είπα ότι ήταν ο δάσκαλος μου πριν μερικά χρόνια στην Νέα Υόρκη και συμφωνήσαμε το βράδυ να εμφανιστούμε πριν από αυτόν και να παίξουμε δυο τρία κομμάτια. Μετά από αυτό παίξαμε και με τον Dizzy. Έτρεμαν τα πόδια μας όταν τον αντικρίσαμε μαζί μας στην σκηνή. Αυτά τα πράγματα δεν μπορούν να εκφραστούν με λόγια. Μπορώ να μιλάω μέχρι αύριο για αυτό το πράγμα αλλά δεν πρόκειται να βγει ποτέ σωστά στο χαρτί. Είναι συναισθήματα και εμπειρίες οι οποίες ξεπερνάνε την γλώσσα. Δυστυχώς δεν τον ξαναείδα μετά από αυτό μετά από μερικά χρόνια πέθανε
Ποιους συγχρόνους Νιγηριανούς μουσικούς εκτιμάς;
Δύσκολη ερώτηση μιας και το ενενήντα τις εκατό της σημερινής Νιγηριανής μουσικής είναι άτομα του mainstream τα οποία δεν με αντιπροσωπεύουν μουσικά, και για εσάς τους ίδιους θα είναι άγνωστα τα ονόματα όχι γιατί δεν έχουν τόσο μεγάλη διεθνή απήχηση αλλά γιατί το είδος που παίζουν είναι αυτό το είδος που προανέφερα: είναι ένας τύπος που έχει κάτι στιχάκια και έχει κάπως βραχνή φωνή και βγαίνει έξω στην σκηνή με ένα CD που έχει βγάλει από το κομπιουτεράκι του στο σπίτι και έχει μαζέψει δυο τρία προγραμματάκια, κι έχει γράψει- αντιγράψει ορισμένους ρυθμούς και λούπες, και βγαίνει με αυτό το πράγμα το οποίο είναι μια μηχανή και μια φωνή. Εδώ υπάρχει μια προφανής μουσική αδυναμία: πρώτον και κύριο γιατί ο ίδιος δεν είναι μουσικός αν θέλουμε να το πούμε έτσι. Άσχετα αν τραγουδάει δεν έχει ιδέα τι θα πει μέτρο. Δεν με πειράζει ούτε καν θα με ενδιέφερε αν ήξερε τι είναι το ντο και τι είναι το φα, μου είναι εντελώς αδιάφορο, αλλά αυτό που με ενδιαφέρει είναι από την προσπάθεια που κάνει να βγει ένα πράγμα το οποίο έχει βάθος μουσικό και μουσική αξία και δεν είναι κάτι το οποίο να το ακούσει ο κόσμος σήμερα και αύριο θα το πετάξει για να ακούσει κάτι άλλο στο ίδιο στυλ αλλά καλύτερο ή πιο προσφιλές. Άρα η απάντηση στην ερώτηση αυτή είναι ότι ένα μεγάλο μέρος των μουσικών αποτελείται είτε από αστέρια είτε από αστεροειδείς. Οι αστεροειδείς περνάνε τους βλέπεις ένα βράδυ και ποτέ δεν τους ξαναβλέπεις ενώ τα αστέρια είναι εκεί για εκατομμύρια χρόνια και δεν φεύγουν ποτέ. Τέτοια αστέρια ήταν ο Fela, ο Orlando Julius και είναι ο Sunny Adé που είναι παλιός αλλά συνεχίζει να παίζει και με συγκινεί ακόμα η μουσική του, αυτό το πρωτόγονο, το οριακό πλέον που είναι ενδιαφέρον μουσικά, κι ας μην παίζει Jazz. Δεν θέλω να κολλάω στα στυλ και να μπαίνω σε κουτάκια όταν πρόκειται για το πνεύμα και δεν είναι καλό για τον άνθρωπο να είναι τόσο κατακερματισμένος. Από τους νέους μουσικούς θα έλεγα τον Lágbájá, τον άνθρωπο με την μάσκα, με τον οποίο έχουμε παίξει μερικές φορές στην ίδια σκηνή καλεσμένοι στο club του, ένα τεράστιο club στο Λάγος. Ειλικρινά θα πρέπει να ψάξω πολύ για να βρω και άλλα ονόματα.
Πάντως γενικά από την σκηνή του Μαλί συνεχίζουν και βγαίνουν πράγματα.
Αυτοί έχουν ένα λόγο που είναι έτσι. Το Ισλάμ είχε μια πολύ διαφορετική επιρροή στην κουλτούρα των ανθρώπων απ’ ότι ο χριστιανισμός: ένωσε παρά δίχασε, αν και στο επίσημο Ισλάμ η μουσική δεν έχει τόσο μεγάλο βάρος διότι γενικά δεν μπορώ να πω ότι θεωρείται σαν αμαρτία επειδή έχω ασχοληθεί με το θέμα, αλλά δεν δίνεται τόσο βάρος στη μουσική σαν μέσο ένωσης με τον Θεό. Αυτό βέβαια από το συμβατικό Ισλάμ, όχι από τους Σούφι οι οποίοι έχουν άλλη θεοσοφία και κοσμοθεωρία. Μιλάμε ότι ήταν και ακόμα είναι άνθρωποι οι οποίοι καταλαβαίνουν πάρα πολύ την σημασία της μουσικής μέσα στο πεδίο του Θείου. Πίσω στο Μαλί, οι λεγόμενοι griot αποτελούν μια κοινωνική κάστα που αντιπροσωπεύει τους τροβαδούρους αυτούς οι οποίοι είναι αναγκαίοι για να πάρει φωτιά μια συγκέντρωση ανθρώπων
Οι Diabaté υπάρχουν εδώ και πολλές γενιές!
Ακριβώς εκεί θέλω να καταλήξω. Οπότε πλέον είχαν μια κατοχυρωμένη θέση στην κοινωνία της οποίας το ανάλογο δε υπήρχε στις χριαστιανοκεντρικές Αφρικανικές κοινωνίες με το φόβο του Θεού που έχουν διασπείρει στον κόσμο. Γιατί εδώ σε εμάς το ίδιο δεν κάνανε; Ακόμη χειρότερα σε εμάς!
Ακριβώς, δεν έχω τίποτα με το δόγμα του χριστιανισμού αλλά έχω να πω εναντίον της του φονταμενταλισμού! Της καθιερωμένης θρησκείας που πλέον είναι κάποιο institution είναι όπως ένα πολιτικό κόμμα
An industry ?
(Γέλια) Ναι, αυτό το πράγμα δεν ήταν ανάλογο στις χριστιανοκεντρικές κοινωνίες που ανέφερα πριν, πλην όμως στο Μαλί και στις άλλες χώρες της περιοχής αυτό το πράγμα ενδυναμώθηκε με τον καιρό και όταν ήρθαν και τα δυτικά όργανα, εφόσον έχουν και παρεμφερή όργανα δικά τους τα οποία είναι αρμονικά και μελωδικά που μπορούν να παίξουν μέσα στο δωδεκατονικό σύστημα, είδαν κάτι το οποίο θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν για να πάρουν την μουσική και να την ανεβάσουν σε ένα υψηλότερο επίπεδο. Πλην όμως θέλω να πω, η μουσική που αντιπροσωπεύει το Μαλί έχει περισσότερη μελωδία από ρυθμό. Ο ρυθμός είναι πολύ πιο υποδεέστερος από τον ρυθμό της δυτικής Αφρικής ο οποίος δεν αποτελείται από ένα μέτρο αλλά από πολλά μέτρα μαζί. Δηλαδή υπάρχει το 4/4 το οποίο είναι βασικός ρυθμός αλλά το Agogô; Παίζει 6/8 το Sekeri; Παίζει ¾ το Batá; Παίζει κάτι άλλο και όλα αυτά παντρεύονται και το τελικό προϊόν είναι κάτι το οποίο αναγκάζει τον άλλο να κουνηθεί γι’ αυτό και είναι τόσο φοβεροί χορευτές
Είναι το πολυμετρικό που δεν μαζεύεται!
Ναι, δεν μαζεύεται όμως είναι και μαζεμένο! Η πρώτη του θεώρηση, το ένα το κυρίως μέτρο στο οποίο ο άλλος το ακούει, μπορεί να κουνήσει τα πόδια του, τον πισινό του, τα χέρια του όλο το σώμα του! Αλλά όμως αν το μελετήσεις μουσικά είναι ένα πράγμα που πραγματικά σε αφήνει άναυδο. Και αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν καμία μουσική παιδεία με την έννοια που εννοούμε εμείς εδώ, ή εσείς μάλλον, γιατί εγώ πλέον έχω κόψει αυτές τις σχέσεις με τον δυτικό κόσμο και σαν παράδειγμα και πράγμα που πρέπει να αναφέρω αυτή την στιγμή, η Νιγηρία συγκεκριμένα έχει πάρα πολύ μεγάλο ταλέντο σε μουσικούς, ένα τεράστιο δυναμικό το οποίο δυστυχώς λόγο των καταστάσεων και των περιστάσεων παραμένει ανεκμετάλλευτο. Όταν έφτιαξα το πρώτο μου γκρουπ, τους Sotiris, επειδή δεν μπορούσαμε να βρούμε timbale (ο οργανοπαίχτης μας έπαιζε σε κατσαρόλες μέχρι τότε) και congas στην Νιγηρία έπρεπε να τα φέρω όλα από την Αμερική. Εντωμεταξύ είχα πάρει ολόκληρη την μπάντα και είχαμε φύγει από το Λάγος και είχαμε πάει με ένα φορτηγάκι σε μια ζούγκλα δίπλα στον Ατλαντικό ωκεανό. Εκεί κάναμε κάμπινγκ κάτω από τους φοίνικες και με μια γεννήτρια παίζαμε μέρα-νύχτα για να προετοιμαστούμε για το πρώτο μας μεγάλο κονσέρτο. Έτσι γίναμε στην ουσία μπάντα μέσα σε μια εβδομάδα. Όταν έφτασαν τα όργανα καθυστερημένα πλέον, o μουσικός που έπαιζε timpale μέσα σε δύο ώρες είχε γίνει το ενενήντα τις εκατό που είναι σήμερα μετά από πέντε χρόνια! Έφτασα στο σημείο να θέλω να δακρύσω με αυτό το θαύμα που είδα μπροστά μου. Εγώ παίζω μουσική και για εμένα η μουσική μου πορεία ήταν λιθαράκι-λιθαράκι. Αυτός μπήκε εντελώς υπερφυσικά έκοψε όλους τους νόμους της λογικής και μέσα σε δυο ώρες έπαιξε τα μαλλιοκέφαλά του. Άρα πώς να αφήσεις τον τύπο αυτόν να φύγει; Τώρα το θέμα είναι όμως ότι ναι μεν είναι μάστορες όσον αναφορά την μπαγκέτα και το χεράκι αλλά όταν πάμε στα δυτικά στυλ και όργανα εκεί θέλει περισσότερη δουλειά. Αλλά το μεγάλο μου πρόβλημα, που δεν ήταν πρόβλημα αλλά μεγάλη παιδαγωγική εμπειρία και ευχαριστώ τον θεό που μου το έφερε έτσι παρά τις δυσκολίες που είχα να κάνω πραγματικότητα αυτό το όνειρο, ήταν ότι έπρεπε να δουλέψουμε πάρα πολύ με τα άλλα μέλη του γκρουπ για να φτάσουμε στο σημείο που φτάσαμε, ιδιαίτερα με τα πνευστά. Διότι παρά το γεγονός ότι τα πνευστά είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα στην Νιγηρία δυστυχώς ίσως δεν έχουν την σωστή παιδεία. Και τα πνευστά από την αρχή πρέπει να τα πάρεις με τον σωστό τόνο για να αποκτήσεις αυτή την αυθεντικότητα και την εμπιστοσύνη που πρέπει να έχει ο σαξοφωνίστας ή ο τρομπετίστας στο στόμα του για να βγάλει τον σωστό ήχο. Αυτό λείπει, και έπρεπε να αρχίσουμε από το μηδέν με ανθρώπους που ήδη έπαιζαν αλλά δεν παίζανε αυτά που έγραφε η παρτιτούρα και αυτά που έπρεπε να παίξουν όταν ήταν στο σόλο. Αυτός είναι και ο κύριος λόγος που έχω ξοδέψει μια περιουσία να γράψω τον ίδιο δίσκο δυο φορές γιατί το πρώτο γράψιμο δίσκου ήταν με top Κουβανούς μουσικούς στην Νέα Υόρκη οι οποίοι φυσικά για να παίξουν ήθελαν αρκετά δολάρια. Δεν ήταν του κλότσου και του μπάτσου. Μερικοί από αυτούς είχαν παίξει με την Celia Cruz άλλοι με τον Oriente Lopez, ήταν και ο πιανίστας του Paquito D'Rivera, του Charlie Parker της Κούβας. Τελικά επειδή είχα το φόβο ότι δεν θα ακουγόταν τα σόλο στο μουσικό επίπεδο που άξιζε αυτή η μουσική πήγα στην Νέα Υόρκη για να κάνω ακριβώς αυτό, και αρκετά από τα σόλο των πνευστών είναι αυτό το πάντρεμα: είναι οι Κουβανοί και όχι οι Νιγηριανοί, ενώ οι Νιγηριανοί μπορούν να παίζουν τα μέρη του τραγουδιού που είναι γραμμένα και μπορούν να τα διαβάσουν στην παρτιτούρα όταν έρχεται το σόλο δεν έχουν αυτή την δύναμη έκφρασης. Τώρα φυσικά μιας και μεγαλώνει ο πληθυσμός της Νιγηρίας και οι Νιγηριανοί είναι πιο exposed στην διεθνή μουσική αυτοί οι οποίοι ασχολούνται με την μουσική, έχει κάπως αλλάξει το σκηνικό και υπάρχουν καλύτεροι μουσικοί. Ήδη έχουμε τρία άτομα που παίζουν τα πνευστά και είναι αρκετά καλοί. Ίσως στον επόμενο δίσκο να μην χρειαστεί να ξαναπάω Αμερική!
Όταν λοιπόν είσαι στην Νιγηρία τι σου λείπει πιο πολύ από την Ελλάδα και όταν έρχεσαι στην Ελλάδα έστω αν κάθεσαι ένα μήνα τι σου λείπει πιο πολύ από την Νιγηρία;
Δεν μου λείπει τίποτα από την Ελλάδα όταν είμαι στην Νιγηρία και δεν μου λείπει τίποτα από την Νιγηρία όταν είμαι στην Ελλάδα
Προσαρμόζεσαι εύκολα;
Ναι δεν μου λείπει απολύτως τίποτα. Απλά αν η γυναίκα μου τσινάει λιγάκι όταν είμαι στην Ελλάδα, σκέφτομαι ότι θα ήταν πιο απλή η ζωή μου αν γυρίσω στην Νιγηρία αλλά αυτό δεν έχει να κάνει τίποτα με εμένα προσωπικά. Μην ξεχνάμε ότι στα τόσα χρόνια που πηγαινοέρχομαι, όταν μπαίνουμε στον εναέριο χώρο της Ελλάδας μέσα στο αεροπλάνο κάτι ξυπνάει μέσα μου σαν μια ενέργεια που δεν έχω πουθενά αλλού στον κόσμο κι αυτός είναι και ο λόγος ότι σχεδόν τα μισά από τα κομμάτια που έχω γράψει η αρχική τους ιδέα ήταν εδώ στην Ελλάδα. Τα μισά των μισών τα έγραψα εδώ όταν ήμουν φαντάρος στην Καλαμωτή Χίου, που έπρεπε να το κάνω και αυτό. Αυτά τα τραγούδια όταν έφυγαν από την Ελλάδα και γύρισαν στην Νιγηρία για να γίνουν κομμάτια, εκεί έδειξαν το πραγματικό τους βάθος γιατί παντρευτήκαν με ένα άλλο στοιχείο το οποίο είχα στο νου μου αλλά δεν ήταν παρόν όταν τα έγραφα. Εκεί έδειξαν πόσο σημαντικό ήταν το πάντρεμα που κάναμε γι’ αυτό και θέλω να μείνω πάντα σε αυτό το παγκόσμιο επίπεδο. Θα μου πεις ότι ίσως είναι πολύ νωρίς για τον κόσμο να καταλάβει και να αποδεχτεί μια τόσο παγκοσμιότητα- όχι παγκοσμιοποίηση θέλω να διαφοροποιηθώ εδώ
Πολίτης της γης;
Ναι αυτό λέμε πολίτης του κόσμου γιατί η γη είναι ένας κόσμος
Του σύμπαντος;
Ναι ας το πούμε έτσι
Να καλύψουμε και τις γνώσεις σου στην φυσική! (γέλια) Άρα μιλάμε για ένα διαπολιτισμικό κράμα το οποίο δεν έχει να κάνει μόνο με τους πολιτισμούς έχει να κάνει και χωροταξικά.
Ακριβώς ναι, αλλά η βάση του, ο παλμός του, είναι πάντα η δυτική Αφρική. Και αυτό είναι το σπουδαίο σε εμάς, ότι στα περισσότερα κομμάτια που παίζουμε ο κόσμος σηκώνετε να χορέψει. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να κάνεις τον Νιγηριανό να σηκωθεί να χορέψει ιδιαίτερα όταν είσαι εσύ λευκός και παίζεις γι’ αυτόν, γιατί θεωρεί και ίσως έχει την υπερσυνείδηση ότι του έχει δώσει ο θεός τον ρυθμό και ότι κανένας δεν μπορεί να τον έχει τόσο καλά κατοχυρωμένο όσο αυτός. Εδώ έχασε λιγάκι γιατί ίσως και το κάρμα μου να με πήγε εκεί κάτω για κάτι που είχα κάνει αρνητικό στην προηγούμενη μου ζωή. Τι να πω;
Ποια ελληνική μουσική που συμπαθείς;
Όλα τα ρεμπέτικα Βαμβακάρη.
Είδα και Χιώτη στις επιρροές σου.
Το αστέρι μου! Και η Μαίρη Λύντα μαζί. Δακρύζω πολλές φορές όταν ακούω.
Έχεις μυήσει κανένα Αφρικανό σε αυτή την μουσική;
Όταν ήρθαμε εδώ στη Ελλάδα ενδεικτικά παίξαμε το «Άλα» του Χρήστου Δάντη. Εκεί έπαθαν πλάκα οι Έλληνες που βγήκανε οι Νιγηριανοί και τραγουδήσανε. Ονειρεύτηκα πως είμαστε μαζί σε μία ταινία του ’63! Εκεί πάθανε γιατί δεν είχαν ξανακούσει μη Έλληνες να τραγουδούν αυτού του είδους την μουσική και με αυτό το πάθος των Αφρικανών. Πλην αυτών έχω ασχοληθεί με Σκαλκώτα και με Καλομοίρη οι οποίοι δεν ακούγονται και πολύ, αλλά επειδή είμαι ψάχτης από γεννησιμιού μου (γι’ αυτό και έγινα πυρηνικός φυσικός) τα έψαξα και έχω και μεγάλο σεβασμό προς την βυζαντινή μουσική. Τι να πω ότι ακούω Σάκη Ρουβά, δεν ακούω και δεν με ενδιαφέρει, ούτε η Βανδή. Τώρα αν με ακούσουν μπορεί και να με βρίσουν, όπως και ορισμένοι Νιγηριανοί με αυτά που είπα προηγουμένως! Τι να κάνουμε δεν μπορούμε να τους έχουμε όλους φίλους μας, ιδιαίτερα αν θέλουμε να μείνουμε αληθείς σε αυτά που πιστεύουμε.
Η αγαπημένη σου παροιμία των Yoruba;
Αυτό που ο γέρος μπορεί να το δει όταν κάθεται, το μικρό παιδάκι ακόμη και αν ανέβει στην σκάλα δεν μπορεί.
Ποιο μήνυμα θα ήθελες να στείλεις στους αναγνώστες του Asante;
Ζήστε με ανοιχτές καρδιές και με ανοιχτά πνεύματα και με αγάπη για τον άλλο που βλέπετε δίπλα σας.
Σε ευχαριστώ πολύ!
Εγώ σας ευχαριστώ πολύ!
http://www.myspace.com/wwwmyspacecomsalvadorsango
*Διαβάστε εδώ την κριτική του δίσκου των Salvador Şangó “The Advice Of Şangó”
An enjoyable discussion with the “soul” of Salvador Şangó (Shongó). Recently, in the late afternoon, Asante’s team made its way to Sotiris Papadopoulos’s house in Greece. Sotiris himself welcomed us and, in line with his spirit of hospitality, played for us, agreed to provide answers to our questions but, even more important, to discuss with us:
From Volos to Lagos
I shall describe events in a succinct way: I was born in Volos. My father was an officer in the –now extinct-Greek Gendarmery (now Police Force) and before I left Greece we had already “toured” half of the country till we finally settled in Athens. So, I spent the last three years of the Greek Gymnasium (high school) in Athens. I mean the Gymnasium of those years, since, what is now called the Lyceum (= last three years of high school) did not exist then. The idea was that I would leave Greece upon school completion and study abroad. This happened on the 20th of July 1974 (the day of the Cyprus war) – I had already prepared myself to study Physics in Germany but with the music virus in my blood since I was 15. I acquired a first degree in Physics from Germany and then moved on to England in order to study for a master’s degree, always involved with various music groups and while developing personally and musically, I was “discovered” by Oxford who offered me a prestigious scholarship towards a PhD (a D.Phil, as it is called in Oxford’s terminology) which I got in August 1986. I climbed the Oxford career ladder very quickly until one day, while at Max Planck Institut in Berlin and having previously passed through New York (where I really learnt jazz) and New Jersey (sorry, only Physics there) amongst other places, that I was not serving Science itself but another “system” due to the fact that I had studied atomic physics, which sounds suspicious. And it is suspicious! (laughs). So, one day at Max Planck Institut (in Berlin), being totally bombarded by various harmful radiations and stressed due the 18-hour shifts that I was dedicating to the research, I realized that I did not want to continue with this thing called physics research, especially as I was definitely not serving science but some other interests. This was then the way I saw things and wrote to UNESCO who offered me an academic position that finally brought me to Nigeria, which I however had visited before in 1980 and had played with Fela Anikulapo Kuti! When UNESCO gave me three choices in Africa (the other two were Kenya and Zimbabwe) I immediately chose Nigeria for the reason I mentioned above. Of course, university life there was a financial horror because I was getting paid 40 dollars a month, but I knew that this was not the only reason that I was going to Nigeria for (i.e. to teach physics), since , from the first day already I had found a band and started playing there. Professor in the morning and musician at night….(laughs). Thereafter, I worked with some multinational companies, I created some companies that were financially successful, but, at some point in my life, and in spite of the fact that I had played music with half of Nigeria including some of the biggest names that came out of there, I realized that I could no longer be carrying “two watermelons under one arm” and I drew the line, put a full stop in everything else and decided finally to continue only with music. Thus, I became poor moneywise, but not “spiritwise” and” heartwise”. All the blessings of this earth were bestowed upon me. This is the little story of how I found myself in Nigeria. Incidentally, Nigeria is the eleventh country which I have lived in. I have lived in another ten before ending up in Nigeria, mainly because of physics but also because I have always been a traveller, but had to settle somewhere. And I settled in Nigeria.
Is this the place that you have loved the most?
As crazy as it may sound to the Greeks that have lived in Nigeria and who also happen to read this interview (and who will call me on the phone and insult me), yes, I love Nigeria. It’s a peculiar situation when you love something that bugs you! Nigeria is really a tyrannical country, not only for the Nigerians but also for the expatriates who live there. We’ll talk about the expatriates, since you represent this type of magazine and since it is not only the Africans who suffer in Greece but also the foreigners in Nigeria but with a different kind of suffering.
Tell us about that, it would be nice to hear about it.
Well, since we’ve reached that point, let me talk about it. Generally speaking, the “white man” in Nigeria and in all of Africa (I have also lived in Kenya and in the Republic of Benin) is being perceived and handled under a very complex prism by the indigenes. What do I mean by that? First of all, in Nigeria, more than half of the population lives under the poverty line, even though it is the eighth biggest oil exporter in the world, which, really is ridiculous. And all this is the result of the failed external policy of the British. Not unlike the Sudan, where they went and whatever they created collapsed after their departure, for they had created structures which could not be understood and followed by the indigenes. Since there is this imbalance in the Nigerians’ perception of the “white man”, Nigerians see all whites as filthy rich and, of course, when there is such a differentiation it leads to the deterioration in the relationship between two people of different origins. Financial considerations ought, normally speaking, not to be a factor in a friendship. However, this motivation is nearly always there in commercial, spiritual or (even worse) sexual relationships. That roughly translates to “I want to get close to the white man because I shall have some gains –mainly financial” and here we are entering the other side of the equation, which is a bit more complex. As I said, the indigene’s perception for the non-indigene is, in my own understanding, a strange mix of admiration, jealousy, envy, love, perhaps even an inferiority complex whose origin lies in the question “will I ever be able to reach this person’s level?”, thereby making the relationship even more complicated. The overwhelming majority of whites do not go to Nigeria to play music or to learn something about the culture of the people who live there. That is the reason for my being perceived as a “black sheep” by some members of the white community there, even though they do not show that directly but I know: they resent the fact that I have formed relationships with the indigenes and that I live with them. When I came to Nigeria, I did not come with the intention of living with the whites. Had that been the case, I should have stayed where I was! Thus we reach the point of having to psycho-analyze everyone who tries to approach us in order to understand his ulterior motives. I certainly think that he who possesses an open mind and heart can solve many of these problems and I pride myself in that I have been able to solve a large number of such, even though in the course of our discussion I shall make mention of certain events that prove the opposite. This is my own perception of the “anti-problem” faced by non-Africans in Africa and constitutes a juxtaposition to the “main problem” that is being adressed by your magazine and which concerns Africans living in a non-African country. Of course, the description of Greece as a non-African country is debatable. It is a euphemism to call Greece a non-African country because I firmly believe that Greece is the only African country with white inhabitants; this joke by Harry Kleen (a Greek comedian) is not my own wisdom but I identify with it more and more every year that I come to Greece!
Is there an issue of suspicion here?
Of course! When someone with an average IQ realizes that the majority of those surrounding him do so with mainly financial motives in mind, this realization gives birth to a suspicion syndrome that translates itself to unconsciously locking the doors of my car while driving in Greece, something that no one else does. However, this is standard practice in Nigeria for, if you stop at a traffic light, someone might forcefully and suddenly open the door and rob you naked. These things happen in Lagos because it is a crime metropolis. I personally, in my 22 years of Nigeria, have never witnessed such a thing and that probably has to do with my karma and those who protect me from above. To other whites, however, horrible things have happened.
So, from Sotiris Papadopoulos you became Salvador Şangó
Yes, I became Salvador Şangó: the first group I created which is identical in composition with the current one bore the name “Sotiris”. After our debut appearance at the Alliance Française in Lagos, where a good number of my Greek compatriots but even more Nigerians came to watch us, I heard comments along these lines: “Guys, shouldn’t you forget the name “Sotiris” which means nothing to the Nigerians, but more importantly, if you happen to play in Greece, the Greeks will think that it’s some crazy Greek guy who has gathered some unemployed Nigerians from Omoneia Square (a central square in Athens) and put together a music group” (laughs!). I thought and rethought about it and finally, amongst a hundred probable names, I chose Salvador Şangó. Salvador is the Spanish translation of Sotiris (saviour) and Şangó is the god of thunder, the protector of justice and the meek, three characteristics of my own psychosynthesis, and amongst the 1224 Orişas (deities) of the Yoruba Pantheon I immediately chose this one. I need to mention here that I am feared by quite a few Nigerians for, in their ignorance of what I really represent, they think that I possess some magical connection with thunders and Şangó himself. Şangó has a peculiar history in that he lived as a human prior to being deified after his (tragic) death. He was the fourth king in the Kingdom of Oyo, one of the mightiest Yoruba kingdoms, 800-1000 years ago. Nobody knows the exact time because they never wrote their history down but it was transmitted orally from mouth to mouth. Now, what is the meaning of this fusion and this name? It represents the musical “timbre” which we want to project as a message to the world. To begin with, this is the message of union of a white, non-African with the African soil where he lives and which he considers to be his home, having lived there longer than elsewhere. Then, this fusion has to do with the idea that if, after all prolonged searches and deliberations, we simplify matters, we see that we are all ONE and, because music is such a universal element, it is perhaps the perfect tool with which we can prove to the world that such a union can only bring about positive results. This element is universal for the simple fact that when two musicians who do not know each other’s language get together with their instruments, provided they possess open minds and open hearts –which, I believe, are two conditions for true existence- they begin to communicate immediately and flawlessly.
It is the language of music
Yes, but why should it also not be the language of language? Why should we continue believing that there has been some Tower of Babel which forbade us from communicating with each other? Nonetheless, I believe that the people of a history which has been left out of today’s history books, apart from their ability to communicate through speech, also possessed other abilities to communicate (eg through thoughts) which were lost with time and –more importantly- through mankind’s progressively stronger identification with matter! I believe these abilities will be regained. I can’t tell when but I am sure that we are heading towards that direction because life is a cycle. Back to our music, we have reached the point of being a ten-man band (sometimes nine, depending on the type of performance we are to deliver) that “magnetizes” our audiences with a rather novel mix (AFROFUSION!) even though, candidly, we are not the first ones with such an effort, but the first ones I know of with this particular sonic shape and depth and with the importance we have attached to the notion of UNIFICATION. Be careful: unification, not GLOBALIZATION!! The main sonic vehicle employed by us is West African polyrhythm and the Yoruba (vocal) culture in particular. The Yorubas are a particular tribe. Presently, the rest of the band are Yorubas with the exception of the drummer. Yorubas are found not only in Nigeria but also in neighbouring countries, up to almost the west end of West Africa, towards Senegal, of course not with the same population densities as in their homeland. Because, to a large extent, they are a coastal tribe, it was them that suffered most (from slavery) compared with other Nigerian tribes. They were taken forcefully from their homes and they were “transplanted” mainly to Cuba and Brazil. Since they were not allowed to bring along their drums, for they were able to communicate with each other through the so-called “talking drum” and still do today (at least those who have the ears for that), they recreated in their new homes all the percussion instruments they were using back home. Moreover, because of the need a) to preserve their traditional and religious beliefs and b) to integrate themselves into the culture of their new home, they mixed their (pagan) religion with Christianity. As a result, we see Şangó being represented by Santa Barbara and other gods having similar relationships with Christian saints. Of course, it should be clear to any scholar of musicology and art history that, without the Yorubas, there would have been no salsa, no rumba, no samba or bossa nova.
Angelque Kidjo from Benin has made a very beautiful effort with her CD “Black Ivory Soul” which connected superbly Africa with Brazil
That goes to show that Kidjo, who stems from the Fon tribe (and I happen to know this tribe well since this is my wife’s tribe, even though I do not speak their language) that such an effort of reunification of these two cultural and musical currents is absolutely possible! Already, these (African) things are being played by the Cubans and to a lesser extent by the Brazilians. The Yoruba impact in Brazil was less pronounced (than in Cuba), being mainly concentrated in Bahia where, as of recent, there is a Nigerian cultural centre. After all these years it finally dawned on the Nigerians that they have a certain presence there and they created a cultural centre with all the Yoruba deities and their sacred music. Truly, Angelique Kidjo’s effort is excellent. When I listened to her CD “Oyaya” I realized that she was making a conscious effort to sound like Celia Cruz, this salsa “sorceress” who died a few years ago, an effort which is truly worthwhile.
Your main influence is the Yoruba culture. Talk to us a bit more about that
The Yoruba (rhythmic) culture constitutes our central rhythmic element. If one happens to attend a party in a Yoruba village he/she will be stunned by the intensity and the energy produced by mere drums and voice. Because, in essence, Yoruba music, prior to the advent of the whites, did not include harmonic and melodic instruments. There were all these local drums, voices and a small flute made of bamboo reed which sort of filled melodically the sonic spectrum of their music, which spectrum, as perceived by us with our modern western ears, was quite limited. They had no idea of tempered music, i.e. the music which is based on the 12-semitone system and consequently they had (and still have) no problem entering other tonalities and singing “off pitch” as we Greeks or the Indians are often accused of. The truth is that we do not sing “off pitch” but we are capable of singing in between the semitones, the so-called quarter tones. This vocal peculiarity, along with the use of pentatonic scales is also widely employed in African musical cultures. Back to the rhythms employed by us, I should mention that secular rhythms are always based on 4 (subdivisions of the measure) giving rise to time signatures as 2/4 and 4/4, whereas sacred (spiritual, religious) rhythms are based on 3 thereby producing things like 3/4, 6/4, 3/8, 6/8 etc. In Salvador Şangó we employ both rhythmic directions. However, as it would be unfair to exclude the rest of the world from this musical experiment, we did not want to get stuck within the West African confines, we had the musical “audacity” to bring in other musical cultures and to masterfully “marry” them with the African polyrhythms that I have so often mentioned. Hence the presence of styles like salsa, or rather, afrocuban, flamenco, jazz, latin, rock, funk.
Without having left out the Arabic element
Yes, the Arabic element in our music is combined with flamenco since both of these styles are closely related and they are also related with Greece, since all of us are Mediterraneans and share a common culture. That is, the Greek listener feels as comfortable with flamenco as he feels with Arabic music because he’s drawn both towards the East and the West. As Nikos Kazantzakis (a famous Greek writer) said: “we were cursed to be born in a very strategic place”, what can we do about it?
To tell you the truth, when I first heard your music, it reminded me of Babatunde Olatunji
Well, do you know that very few Nigerians know Babatunde Olatunji?
Really?
In reality I have gone back some 200-300 years in their musical culture (Yoruba), whereas the majority of people in Nigeria have forgotten their true musical heritage. America’s rap and hip-hop came in and they tried to copy these styles, sometimes successfully, sometimes not so successfully and they stayed there. Nigeria’s mainstream music is not so different from that of Greece or USA or Germany or France. The common element in all these is hip-hop which is an African derivative but with the shape it has assumed in the 20th and 21st century. This mainstream music has dominated people’s perception of what is generally considered as “good music” and they seem to have forgotten that this perception changes with time. With the advent of jazz in the early 20th century people’s musical perception also changed. We should not forget that in the 1940’s in New York, Chicago and Los Angeles people went out to clubs to listen and dance to bebop! Just imagine them dancing to the frenzied rhythms of Charlie Parker! It’s unbelievable by today’s standards!
This was the fashion of those days! Even Eva Braun made Hitler listen to Billie Holiday! The song “Smoke Gets In Your Eyes” was playing without interruption during the bomb raids on the “Bunker” of the man that caused the world’s biggest bloodshed!
That’s absolutely right. As we realize, people’s perception is malleable and the financial and certain other interests can shape this mass perception into anything that they want. This might well be happening but we resist this movement because if we, too, join the bandwagon, all that we shall be doing is to add another little stone to an edifice that will, sooner or later, collapse. This edifice does not (and cannot) represent the depth and the truly positive energy radiated by music that comes out of the heart and without selfish motives. That’s why we are not millionaires! (laughs). Of course things may and I pray they do change, not so much because I want to be travelling from here to Los Angeles in a private jet, I am not really interested in that, but because I want to live comfortably and without the stress of tomorrow so that I can produce more. At this moment I have some 200 composed pieces out of which only 11 have been heard by the world in the form of a CD. The rest will never have the same fate unless there is money but here lies the value of recognition of such an effort. As already said, we are neither the first and, hopefully, nor the last ones. In our music there are six or seven clearly discernible styles, all however based on African rhythm and –to a lesser extent- jazz. We believe that in this way we are able to attract more people who like to hear both together or either one separately.
A music with a wide coverage.
At least, our experience with the concerts in Greece in 2006 has shown that Greeks are very open to our style. In all honesty, it was a supernatural experience both for me and for the other musicians for I saw their reaction. When we appeared on stage we had all frozen in front of this huge crowd which almost knew what was about to happen and it was more of a ceremony and less of a musical performance. We radiated so much energy and passion towards these people that it was like we hypnotized them when the rock guitar at (Technopolis in) Gazi started being heard by the audience –because it appears that Mr Console Operator had something against rock guitars, that’s why at first he had it turned down. The video shows clearly what happened to the audience when they heard the grand sound of the rock guitar; they went into a frenzy and they started shouting! You see, they were listening to this strange mixture of sounds (i.e. the African percussion) but when the element they were able to identify well with (i.e. rock) came in they were taken aback and started shouting! I was also stunned by their reaction. When something like that happens in a live situation it works like a harmonic feedback, that is, the musician gives to the audience and what he receives back from this audience is more and elevates him to a higher level, he gives back even more and an unfolding situation sets in, an ascending one…
It’s a musical give and take
That’s exactly it and I hope to relive this magic pretty soon.
Since you are mentioning that, do you have a certain plan?
Yes, something is in the making. I am trying to establish the necessary contacts for us to appear at a particular festival and in doing so I discovered some old connections that I had in Volos which connections are now representing Nova 106 FM, a very central station with incredible musical depth. The people there have done a very good job and along with other activities we are talking about a mini tour in Thessaly, something like ten concerts.
How is it to be sharing the same stage with a Fela Kuti and how is it to experience Afrobeat in those days? I imagine he was playing with the Egypt 80 then isn’t it?
Egypt70
I see, because you told me that you played with them in the 80’s
Yes, but they had not changed their name yet. Look, it’s a magical experience! But I want to say this: I was looking at this experience with the eyes of a 23 year old and the two or three years of guitar experience. Soon after taking up the guitar, however I realized that God had given me this gift –yes, I believe in God- and I evolved rather fast on this instrument and soon my own musical voice started taking shape within me. Even though I was still a student, I knew where I was going and there was some stylistic preparation while I was in Germany for I went from Germany to Nigeria. I had already listened to Fela Kuti and learnt a couple of his rhythms on the guitar. Playing with Fela was a surreal experience; to begin with, only the smell of the grass that Fela was smoking made people forget their inhibitions and taboos….
Did he have his wives with him?
Certainly. He always had his wives with him and they were placed on some wooden towers right on stage and these towers were at a distance of 2-3 metres from each other, thus making them the main spectacle, the music taking second place! It was such an incredible experience; yet, an even more incredible one was when I played with Dizzy Gillespie.
Tell us about that.
Circumstances allowed me to participate for three years at the so called Jazzmobile as a student and as a teacher. Jazzmobile was the only serious jazz seminar in New York. It was housed in a public school on 125th Street and Lexington Avenue in Harlem. You paid 30 dollars for six months and you went once in a week for nearly the whole day and learnt jazz. Now it has changed a bit, but back then, one of the teachers was Dizzy Gillespie. When I was teaching at the University of Port Harcourt I had a quartet named “Spice” with which we played more of jazz and less of other styles. There were no lectures on that particular day and we were going to play the next day at Hotel Presidential (then, the biggest hotel in Port Harcourt), so I went there for a rehearsal. And there was Dizzy sitting with James Moody in the bar! I went bananas! I didn’t even know that they were scheduled to play in Port Harcourt with his United Nations Band. I introduced myself and told him that I was his student some years back in New York and we agreed that, after appearing as the opening act (the one the local organizer had scheduled opted out at the last minute), he would join us at the end of the event. When the time came to play with Dizzy sharing the same stage with us our knees started trembling…These are emotions and experiences that surpass language. Unfortunately, I never saw him after that and he died some years later from kidney complications.
Who are the contemporary Nigerian musicians that you appreciate?
That’s a difficult question as 90% of today’s Nigerian music is played by mainstream artists who do not represent me musically, not because they themselves have no international presence but because the genre they play is exactly what I mentioned before: a guy has written a few rhymes and appears on stage with his somewhat hoarse voice and with a CD playback -which CD was produced on a home PC with a couple of popular music software programs- and who has written (rather, copied) some rhythms and loops and who appears before an audience with this product consisting of a machine and a voice. There is an obvious musical weakness here: first and foremost, because he himself is not a musician, if we want to put it this way. Regardless of the fact that he is signing, he has no idea of what a meter is. I don’t mind that nor would I mind if he couldn’t tell the difference between a C and an F, but what matters to me is that the result of his efforts be something that has musical depth and value and that it won’t be something which will be heard today and which will be discarded tomorrow, it will be replaced by something else of the same style but better and more popular. Hence the answer to this question is that musicians are divided into stars and starlets. Starlets shine brightly for one night but are never seen again, whereas stars are always there and occupy the same spot in the night sky for millions of years. Such stars are Fela, Orlando Julius and Sunny Ade who is an old-timer but continues playing his Juju style which still moves me. It’s this primitive, borderline element which is so musically interesting even though he doesn’t play jazz. I do not want to get stuck with styles and to enter into little classification boxes when it comes to spiritual endeavours and it is not good for man to be so fragmented and classified. Amongst the younger musicians I would pick Lágbájá, the man with the mask with whom we have played on several occasions in his Motherlan’ club, one of the biggest live music venues in Lagos. Sincerely, I would have to do a thorough search in order to come up with other names.
However, interesting things continue coming out of the Malian scene.
There is a reason that this is so. Islam has had a different influence on people’s culture than Christianity has: it united rather than divided, even though in official Islam music does not carry such a big weight; I can’t say outright that it constitutes a sin, but not such a great importance is attached to music as a means of union with God. This, of course, is the view of conventional Islam, not the esoteric Islam as practiced by the Sufis who subscribe to a different theosophy and cosmotheory. Back to Mali, the so-called Griots constitute a social caste which represents these troubadours, the people who are needed in order to kick-start a social or ceremonial gathering of people.
The Diabate’s have existed for many generations!
That’s the point I want to corroborate. Therefore, they had an established position in society, the like of which did not exist in Christian-centric African societies amidst the fear of God that “Christians” have spread all over their world. Didn’t they do exactly the same thing to us (the Greeks)? Even worse, in our case! Precisely! I have nothing against the dogma of Christianity but have something against religious fundamentalism. I do have something against institutionalized religion which is nothing more than a political party.
An industry?
(Laughs).Yes, this thing is similar to the Christian-centric societies I mentioned above. In Mali, however, as much as in other neighbouring countries, this tradition (of the Griot) was strengthened with time and, with the advent of western instruments, they saw in them a new tool which would help elevate their music to higher levels. The Malians already possessed their own instruments which function both harmonically and melodically and are fully capable of performing within the 12-tone system of the West. However, I need to stress that the music which represents Mali has more melody than rhythm. Their rhythm is by far more simplistic than its West African counterpart. The latter is composed of multiple meters playing together in a single musical piece. That is, the basic rhythm is, say, 4/4 but the agogo is plying in 6/8, the shekere in 3/4 and the bata in something else. When all these are heard simultaneously they produce a powerful construct which forces the listener to move; that’s also why they are such incredible dancers (the West Africans).
That’s polymeterer out of control!
Yes it seems to be out of control but it’s very much in control. Upon first hearing one perceives the main meter which the listener uses in order to move his/her feet, back side, arms, the whole body. However, if you analyze it musically you are left wondering … Yet, all these people have no musical training in the sense that we (or better, you) understand training, since I have cut those ties with the western world. And even though they lack in formal musical training, very many Nigerian musicians dispose of incredible talents. They have a huge potential which, unfortunately, due to circumstances remains untapped. When I created Salvador Şangó’s earlier version, Sotiris, because good quality congas and timbales could not be found in Nigeria, all these things had to be imported from the USA. Meanwhile, I had taken the whole band in a small van and travelled to a place some 100km to the east of Lagos, a dense bush (jungle) very near the Atlantic ocean. There we camped under the palm trees and, having brought a generator along, we rehearsed day and night, preparing for our first big concert. With this move, we became a band in one week. When the imported instruments arrived (of course, you should see the faces of the musicians who were going to be using them) the timbal player, who hitherto had been playing on some locally made stuff that sounded more like pot and less like drum, after playing on the new instrument for some two hours, he became 90% of the timbal player he is today. My own musical evolution has been step-by-step. In contrast, he entered quite supernaturally, cut through all laws of logic and in two hours he was playing some incredible stuff. How can you let this guy go?However, I have to point out that that they might well be masters in whatever involves palms and sticks (i.e. percussion) but when we move over to western styles and instruments, more work is needed. And that was the root of my other, big, problem, which turned out not to be a problem but a huge pedagogical experience for me and I thank God for that he made things happen this way and in spite of all the difficulties associated with this experience. It was evident that, in order to realize this musical dream, I had to work hard with the other members of the band, especially the horns. Because, despite the fact that horns are widely used in Nigeria, horn players do not receive the required basic training. With horns, more than with any other instrument, you have to acquire a good tone right from the beginning in order for your playing to project the authenticity and the confidence a saxophonist or a trumpet player has in his mouth for the right sound to come out. This is missing in Nigeria and we had to start form zero with people who already played “well” but they didn’t play what was written in the score or what they had to play when soloing. This was also the main reason behind my decision to spend a fortune by recording the same CD twice. The first recording was done in New York with top Cuban musicians who, since they were not just run-of-the-mill caliber, demanded that they be paid handsomely. Some of them have played with Celia Cruz others with Paquito d’Rivera, the Cuban Charlie Parker. Precisely because I feared that the Nigerian horn players wouldn’t be able to deliver solos which the rest of the music deserved, I had to make the New York move. So, nearly all these incredible horn solos on the CD have been played by the Cubans. Whereas the Nigerians were perfectly capable of playing the written parts, they did not possess the same power of expression when it came to soloing. Now, as Nigeria’s population keeps on growing, so does the number of upcoming musicians who get all the more exposed to international music and their level keeps on improving. Already, our three new horn players are quite good. Perhaps I won’t have to go back to America for our next CD!
So, what do you miss most from Greece when you are in Nigeria, and when you come to Greece even for a month only, what do you miss most from Nigeria?
I miss nothing from Greece when I am in Nigeria and nothing from Nigeria when I am in Greece
Do you get accustomed easily?
Yes, I really have all I need. Simply, when my wife gives me a hard time in Greece I begin thinking of how much better life is Nigeria without her nagging, but, hey I am not the only one (I hope...). During all these years in the diaspora, every time I enter the Greek airspace, something wakes in me. It’s like an energy whose presence I feel nowhere else in the world. This is also the reason why nearly half of my compositions have been written in Greece. Half of this half was written when I was doing my (compulsory) military service in Kalamoti, on the (historic) island of Chios. When these compositions left Greece and were brought to Nigeria they became “songs”, “tunes”, and that’s where they showed their real depth because in Nigeria they got married to some other elements which were there in the back of my mind when I was composing in Greece but not physically present, until my return to Nigeria. It’s in Nigeria that they showed how important this musical intermarriage is and that’s why I am so insistent on remaining at that universal level. You might argue that it might be still early for the world to accept this universality –not globalization, as said before.
A citizen of the Earth?
Yes. Or, if you wish, a citizen of the World because all of Earth constitutes ONE and the same World.
Of the universe?
Yes, you can call it that.
Let us also cover your knowledge of Physics! (laughs). We are thus talking about an intercultural alloy that does not deal only with civilizations but also geographic regions.
Exactly, yes, but my base, my pulse is always West Africa. And this is the wonderful thing with us: when we play, during most of the pieces people get up and dance. It is fairly difficult to make a Nigerian get up and dance especially when the music comes from a white man. He considers perhaps that God has given him a superconsciousness of rhythm and that nobody else can possess rhythm as he does. In my case, he has probably gone wrong with his belief, for, perhaps, my karma brought me down there to undo something negative that I had done in my previous life. What can I say?
What type of Greek music do you like?
All rembetika, also Vamvakaris.
I saw Hiotis (a renowned composer and bouzouki virtuoso) in your influences.
He’s my star! Together with Mary Linda (Hiotis’s main singer). I shed tears sometimes when I listen to them both.
Have you initiated any Africans to this music?
When we came to Greece we played “Ala” by Christos Dantis. The Greek audience freaked out when they heard the Nigerians sing in Greek. They had probably never heard non-Greeks singing Greek music with such passion as the Africans did. Apart from the influences which were mentioned above, I have also dealt a bit with Skalkotas and Kalomiris (20th century classical composers), who are not widely known but because I have been a seeker since birth (that’s why I became an atomic physicist) I have sought them out. I also have deep respect for Byzantine music. What can I say? That I listen to Sakis Rouvas and Despina Vandi (Greek pop singers)? No, I don’t and I am not interested in their music. It may be that I shall receive a couple of insults from them if they happen to read this interview. I expect the same from certain Nigerians with the things I said previously. But, hey, you can’t have the whole world as your friend, especially when you wish to remain faithful to your beliefs.
Your favorite Yoruba proverb?
What the old man can see while sitting down, the young child cannot see even if he climbs a ladder.
What is your message to the readers of Asante magazine?
Live with open hearts, open spirits and with love for the person next to you
Thank you very much!
I also thank all of you very much
Comments
RSS feed for comments to this post.