Asante

 η Ελληνο-Κουβετιανή καλλιτέχνιδα μιλάει στο Asante

“Γιαζντ  – Φωτεινά νήματα στο παζάρι”

Η Νάντια Αλ-Φοντέρι είναι μια Ελληνο-Κουβετιανή καλλιτέχνιδα που, από το 2004, έχει ως βάση της την Αθήνα. Είναι απόφοιτος του τμήματος Καλών Τεχνών και του τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι στη Φλόριντα των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ η τελευταία της έκθεση στην Αθήνα έχει τίτλο «Γιαζντ – Φωτεινά νήματα στο παζάρι» και φιλοξενείται στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης του Μουσείου Μπενάκη (11/11/2009 – 17/1/2010) και ταυτόχρονα στη Sultan Gallery του Κουβέιτ. Η εν λόγω έκθεση ήταν και το σημείο εκκίνησης της συζήτησής μας.
Η περιοχή Γιαζντ είναι το επίκεντρο του Ζωροαστρικού πολιτισμού στο Ιράν  και οι οπαδοί του είναι μια συνταγματικά κατοχυρωμένη μειονότητα. Η αρχιτεκτονική του Γιαζντ είναι μοναδική και κέντρισε το ενδιαφέρον της Νάντιας όταν ταξίδευε εκεί το 2007, αναζητώντας «κάτι» ξεχωριστό. Με δικά της λόγια περιγράφει τους περιπάτους της στα σοκάκια του Γιαζντ:

«Περπατώντας ανάμεσα στα σκοτεινά σοκάκια περιτρυγυρισμένη από μια σειρά πήλινων θόλων, ο καθένας με ένα κυκλικό υπαίθριο άνοιγμα στην κορυφή του, εντυπωσιάστηκα από το αποτέλεσμα του φωτός που εισχωρούσε από αυτά τα ανοίγματα και δημιουργούσε τριδιάστατες σκιές πάνω στους τοίχους και στα δάπεδα. Οι σκιές άλλαζαν σχήματα από την αυγή μέχρι τη δύση του ηλίου – και η αντιπαράθεση των τέλειων γεωμετρικών σχημάτων που συναντώνται στην ισλαμική αρχιτεκτονική μαζί με τους χειροποίητους πήλινους τοίχους, δημιουργεί μια ατμόσφαιρα που συνορεύει με το εξωπραγματικό. Το παζάρι είναι ζωντανό. Δεν είναι απλώς μια συμπαγής μάζα σχεδίου και αρχιτεκτονικής, είναι ένας χορός που παρουσιάζει τη σχέση μεταξύ της γης και του ήλιου.»

Θα ήθελα να ξεκινήσω την κουβέντα μας με το να σε ρωτήσω σχετικά με την Ελλάδα.  Αυτή τη στιγμή, όπως εξάλλου και τα τελευταία 4 χρόνια, βρίσκεσαι εγκατεστημένη στην Αθήνα – πώς προέκυψε αυτή η απόφαση;

Η μητέρα μου είναι Ελληνίδα, οπότε έχω κάποιους πολιστικούς δεσμούς με την Αθήνα – δεν είναι μια τυχαία επιλογή. Έζησα στην Ελλάδα ως παιδί για 2 χρόνια κατά τη διάρκεια της Ιρακινής εισβολής στο Κουβέιτ (1990-1992) και από τότε, ήθελα πάντοτε να επιστρέψω στην Ελλάδα. Ωστόσο, πέρασα τα εφηβικά μου χρόνια στο Κουβέιτ κι έπειτα, από ένα περίεργο παιχνίδι της τύχης, βρέθηκα στις ΗΠΑ για να σπουδάσω σε πανεπιστήμιο, και τελικά το 2004 μετακόμισα στην Αθήνα. Κάποιος θα μπορούσε να πει πως επρόκειτο για ένα όνειρο ζωής που έγινε πραγματικότητα. Οι συνθήκες όμως δεν υπήρξαν ακριβώς ιδανικές καθώς η Αθήνα δεν είναι και το πιο εύκολο μέρος στον κόσμο, ειδικά για έναν καλλιτέχνη που προσπαθεί να επιβιώσει - αργά αλλά σταθερά πάντως, τα πράγματα εξελίσσονται καλά. Ελπίζω να συνεχίσουν έτσι, “Inshallah” (“Θεού θέλοντος”).

Η Αθήνα προσφέρει αρκετά οπτικά ερεθίσματα μέσα από το φωτογραφικό σου φακό ή μήπως χρειάστηκε να επαναπροσδιοριστείς καλλιτεχνικά;

Πιστεύω πως κάθε μέρος προσφέρει οπτικά ερεθίσματα κι αυτό δεν εξαρτάται τόσο από το πώς βγάζεις φωτογραφίες, αλλά από το πώς βλέπεις. Η μηχανή είναι απλά ένα εργαλείο που με βοηθά να δημιουργώ την ψευδαίσθηση της μονιμότητας. Όσο για το προσωπικό μου καλλιτεχνικό ύφος, νομίζω πως είναι ένα αποτέλεσμα πολλών εμπειριών που δεν συνδέονται απαραίτητα με ένα μόνο μέρος ή με ένα «στυλ». Ταξιδεύω συχνά, όπως έκανα πάντοτε άλλωστε στη ζωή μου – κάτι που μεταφράζεται στον χαρακτήρα ενός ανθρώπου πιστεύω, και συνεπώς – στον τρόπο που βλέπει και ερμηνεύει τον κόσμο.

Γιατί το Γιαζντ, πες μου για το ταξίδι σου εκεί. Πόσο καιρό κράτησε; Τί ακριβώς έψαχνες αρχικά και τί ανακάλυψες στην πορεία;

Πήγα στο Ιράν σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής μου, προσπαθώντας να γιατρέψω μια πληγωμένη καρδιά μέσω της τέχνης και του πολιτισμού – για να το θέσω απλά. Η αποστολή μου ήταν να βρω μια συνταγή της γιαγιάς μου που λεγόταν “fesenjoon” (κοτόπουλο με σάλτσα ροδιού), να συναντήσω την οικογένειά μου (που κατάγεται κατά βάση απ`την Περσία) και να τραβήξω φωτογραφίες. Έμεινα στο Ιράν για 2 μήνες, και πραγματικά δεν είχα ιδέα ότι η πόλη του Γιαζντ θα έπαιζε ένα σημαντικό ρόλο στη ζωή μου. Δεν είχα τραβήξει ποτέ ξανά τέτοιου είδους φωτογραφίες – είναι η πρώτη μου απομάκρυνση από τα πορτραίτα.

Στο Γιαζντ,  δεν είχα στο μυαλό μου τη δουλειά που θα προέκτυπτε από αυτή την εμπειρία, έκανα απλά μια βόλτα και εντυπωσιάστηκα πάρα πολύ μ`αυτό που είδα – το κατέγραφα με τη μηχανή μου ώστε να «μιλήσει» το τρίτο μάτι. Και βλέπουμε.. Από τη στιγμή που τραβούσα με φιλμ, δεν είχα ιδέα για το πώς θα βγουν οι φωτογραφίες – βασικά τις είχα ξεχάσει κιόλας. Μήνες αργότερα, μόλις τυπώθηκαν, συνειδητοποίησα πόσο ενδιαφέρουσες ήταν και άρχισα να «φλερτάρω» καλλιτεχνικά με τις εικόνες. Αυτή η διαδικασία του «φλερτ» διήρκησε 2 χρόνια και οδήγησε στην τρέχουσα έκθεση.

Η έκθεση “Γιαζντ – Φωτεινά νήματα στο παζάρι” που παρουσιάζεται στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης του Μπενάκη, είναι ένα θέαμα που μας εισάγει στο νόημα της δουλειάς σου για πρώτη φορά στην Αθήνα. Πώς ανταποκρίθηκε το κοινό στη δουλειά σου;

Οι θεατές χρησιμοποίησαν τις ίδιες λέξεις που θα χρησιμοποιούσα κι εγώ η ίδια για να περιγράψω τη δουλειά μου, και το γεγονός αυτό με χαροποιεί. Δε νομίζω πως υπάρχει κάτι πιο ευχάριστο για έναν καλλιτέχνη – από το να γνωρίζει πως η δουλειά του είναι κατανοητή, τουλάχιστον οπτικά, και πως ο κόσμος την εκλαμβάνει στο ίδιο πνεύμα που την εξέφρασε ο καλλιτέχνης.

Η τεχνική σου είναι ευαίσθητη. Καθοδηγείς τα μάτια των θεατών καθώς εξερευνούν την επιφάνεια της δουλειάς σου, έχοντας διαπεράσει το θέμα των φωτογραφιών σου. Πότε εισήγαγες το κέντημα στη δουλειά σου και ποιό σκοπό εξυπηρετεί;

Ξεκίνησα να ράβω το 2006. Δούλευα σε μια καφετέρια στο κέντρο της Αθήνας και κάθε μέρα μετά τη δουλειά πήγαινα στο στούντιο μιας φίλης στου Ψυρρή – μια σχεδιάστρια ρούχων και αξεσουάρ (Άννα Πετρίδη, “ Akira Mushi”). Η ατμόσφαιρα σ`αυτά τα δύο μέρη αποτελούσε μια αντίθεση – το ένα θορυβώδες, με πολύ κόσμο, ψυχικά και πνευματικά εξουθενωτικό – το άλλο ήσυχο, γαλήνιο και δημιουργικό. Το μόνο κοινό τους σημείο ήταν πως και τα δύο είναι όμορφα. Τελοσπάντων, υιοθέτησα το ράψιμο ως ένα μέσο χαλάρωσης, σχεδόν όπως ο διαλογισμός. Ποτέ δε μ`ενδιέφερε ιδιαίτερα να δημιουργήσω μόδα, και για μια περίοδο είχα ενσωματώσει το νήμα με το χαρτί καθώς μου αρέσει αυτός ο συδυασμός – έραβα βιβλία, γράμματα, διάφορα περίεργα πράγματα. Χρειάστηκε αρκετός καιρός για να μπορέσω να ράβω τις φωτογραφίες μου.

Στη φωτογραφία, η τελική εκτύπωση θεωρείται ως κάτι το ιερό. Είτε κάποιος δουλεύει σε έναν σκοτεινό θάλαμο είτε στο Photoshop, όλες οι δημιουργικές αποφάσεις συνήθως παίρνονται πριν από το τύπωμα. Στη δική μου περίπτωση, συνεχίζω να δουλεύω πάνω στη φωτογραφία αφότου έχει τυπωθεί. Ωστόσο, αυτό είναι μια μορφή βίας – μια απαλή βία, αλλά δεν είναι εύκολο να το κάνεις, ειδικά στην αρχή. Η αίσθηση που έχεις είναι κάπως σαν αυτή του βιασμού, για να είμαι ειλικρινής. Παρ`όλα αυτά, με τον καιρό και με εξάσκηση άρχισα να συνειδητοποιώ πως η συγκεκριμένη μορφή βίας είναι στην πραγματικότητα πολύ εκφραστική προσωπικά, και απολαμβάνω τη διαδικασία. Προσπαθώ να σέβομαι το είδωλο όσο το δυνατόν περισσότερο – εννοώ πως όλες οι αλλαγές είναι διακριτικές, και από απόσταση – η φωτογραφία αντιμετωπίζεται ακριβώς ως τέτοια, ως φωτογραφία. Όταν ο θεατής πλησιάσει αρκετά το έργο, θα δει το κέντημα. Έτσι είναι και τα δύο πράγματα ταυτόχρονα.

Τα ίδια ακριβώς αντικείμενα εκτίθενται αυτή την περίοδο και στη Sultan Gallery στο Κουβέιτ. Υποψιάζομαι πως η ταυτόχρονη έκθεση της δουλειάς σου σε Ελλάδα και Κουβέιτ δεν είναι απλώς μια ευτυχής συγκυρία – υπάρχει κάποιος δημιουργικός διάλογος ανάμεσα στις δύο τοποθεσίες ή είναι μια ολοκληρωτικά προσωπική απόφαση;

Όντας Ελληνο-Κουβετιανή με Περσικές ρίζες, ήθελα η πρώτη μου μεγάλη έκθεση να παρουσιαστεί σε μέρη με τα οποία είμαι προσωπικά αναμιγμένη. Το να κάνεις μια έκθεση είναι προσωπική υπόθεση στην τελική. Θα ήθελα πολύ να συνεχίσω να δείχνω τη δουλειά μου σε Κουβέιτ, Ελλάδα (κι επίσης στο Ιράν) ως μια ένδειξη σεβασμού στα μέρη που θεωρώ πατρίδες μου – αλλά αισθάνομαι περισσότερο ψυχολογικά προετοιμασμένη να εκθέτω και σε τυχαία μέρη. Στην πραγματικότητα, το επόμενό μου project έχει «ξένους» θεατές υπ`όψιν – αυτός ο λόγος είναι και το θέμα, το οποίο θα είναι εξαιρετικά προσωπικό. Όπως είναι φυσικό, είναι πιο εύκολο να δημιουργήσεις ένα τέτοιο κομμάτι δουλειάς έχοντας στο νου ένα εντελώς ανώνυμο κοινό.

“Γιαζντ  – Φωτεινά νήματα στο παζάρι” από τη Νάντια Αλ-Φοντέρι
Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης του Μουσείου Μπενάκη (11/11/2009 – 17/1/2010)

Nadia Al-Foudery is a Kuwaiti-Greek artist based in Athens, since 2004. She has attained a BFA AND BSC degree from THE University of Miami, FL, in the United States and her latest show in Athens entitled "Yazd: Threads of Light through the Bazaar" at the Islamic Benaki Museum (Nov. 10 – Jan. 17) and at Sultan Gallery in Kuwait simultaneously is the departure point of our conversation.

Yazd is the center of the Zoroastrian culture in Iran and its people are a constitutionally protected minority.  Yazd’s architecture is unique and it did capture Nadia’s imagination when she traveled there in 2007 in search of ‘something’ special.  In her own words, she describes her walks in the alleys of Yazd:

Walking through the dark alleys topped by a series of clay domes each one with an open-air oculus in its peak.  I was struck by the effect of sunlight shining through these holes to create chiaroscuro shadows on the walls and floor. The shadows change shape from dawn to sunset – and the juxtaposition of perfect geometric shapes found in Islamic architecture with the hand-molded clay walls creates an atmosphere that borders on the surreal. The bazaar is alive.  It is not merely a solid mass of architecture and design; it is a dance displaying the relationship between the earth and the sun.

I would like to begin our conversation by asking you about Greece.  You are currently based in Athens and you have been for the last four years or so - how did this decision come about?

My mother is Greek, and so I have some cultural affiliation with Athens - it is not a random choice. I lived in Greece for 2 years as a child during the Iraqi invasion of Kuwait (1990 - 1992) and since then, always wanted to return to Greece. However, I spent my teenage years in Kuwait, and then by a curious twist of fate wound up in the USA for university, and then finally moved to Athens in 2004. One could say it was a lifelong dream come true. The circumstances have not been perfect as Athens
is not the easiest place in the world, especially for an artist trying to make a living, but slowly but surely, things are turning out well. I hope they continue to do so, Inshallah (God willing).

Is Athens visually stimulating enough through your photographic lens or was it necessary to re-articulating yourself artistically?

I think every place is visually stimulating, depending not so much on how you take pictures, but on how you see. The camera is simply an accessory that helps me create the illusion of permanence. As for my own personal artistic style, I think it is a result of many experiences that are not necessarily tied to one place or one "look." I travel frequently, and always have done so in my life - which translates into a person’s character I think, and consequently - the way they see the world and also interpret it.

Why Yazd, tell me about your trip there.  How long did it last? What were you initially looking for and what did you eventually find?

I went to Iran at a difficult time in my life, trying to cure a broken heart through art and culture - to put it simply. My mission was to find a recipe of my grandmother’s, called "fesenjoon" (chicken in pomegranate sauce), to meet my family (who are originally Persian) and to take photographs. I stayed in Iran for two months, and actually had no idea that the city of Yazd would play an important role in my life. I never took such pictures before - it is my first departure from portraiture.

When in Yazd, I did not have in mind the work that would come out of that experience, I was just taking a walk and was so impressed by what I saw - I was documenting it with my camera, the third eye so to speak. And seeing… since I shoot with film, I had no idea how the pictures would turn out - and actually, I had forgotten about them. Once the photos were printed months later, I realized how interesting they were and began to "flirt" artistically with the images. This process of flirtation took two years, and resulted in the exhibition currently on display.

The Yazd: Threads of Light Through the Bazaar exhibition at the Islamic Benaki Museum is a show that introduces us to your work for the first time in Athens.  How did the audience respond to your work?

Viewers have used the same words that I would use when describing the work, and so I am happy. I do not think there is something more gratifying for an artist - than to know that their work is understood, at least visually, and received by viewers in the same spirit as the artist expressed it.

Your technique is delicate; you guide the eyes of the viewers as they survey the surface of your works by having pierced the subject of your photographs. When did you introduce embroidery to your work and what is the purpose it serves?

I began to sew in 2006. I was working in a cafe in the centre of Athens, and after work everyday would go to the studio of a friend in Psiri – a designer who makes clothes and accessories. (Anna Petridis, "Akira Mushi"). The atmosphere of the two places was a contrast - one noisy, busy, physically and spiritually exhausting - the other quiet, serene, and creative. The only thing they had in common was that both are beautiful. Anyway, I took up sewing as a way to calm down, almost like meditation. I was never interested so much in creating fashion, and for a period I was incorporating thread with paper as I like that combination - I was sewing
books, sewing letters, sewing strange things. It took a long time to be able to sew my photographs.

In photography, the final print is considered a sacred thing. Whether one works in a darkroom or in Photoshop, all creative decisions are usually made before printing. In my case, I continue to work on the photo once it is printed. However, it is a form of violence - a delicate violence, but still not an easy thing to do, especially in the beginning. It feels a bit like a rape, to be honest. However, with time and practice I began to realize that this particular form of violence is actually very personally expressive, and I enjoy the process. I try to respect the image as much as possible -meaning that all changes are discreet, and from a distance - the photograph is seen as just that - as a photograph. When a viewer gets very close to the work, they see the embroidery. Thus it is both things at once.

This very same body of work is also currently shown at the Sultan Gallery in Kuwait.  I suspect it's not a happy accident that simultaneously your work is presented in both Greece and Kuwait… - is there a creative dialogue that is taking place between the two locations or is it an entirely personal decision?

Being Kuwaiti-Greek with Persian roots, I wanted my first major exhibition to be shown in places that I am personally involved with. Having an exhibition is a personal matter after all. I would love to continue showing my work in Kuwait, Greece (and also Iran) as a mark of respect to the places that I call home - but I feel more prepared psychologically to exhibit in random places as well. In fact, my next project has "foreign" viewers in mind – the reason being the subject, which will be extremely personal.  Naturally, it feels easier to create such a body of work with a totally anonymous audience in mind.

• Rodrigo y Gabriela
• Sister Fa
• Sophie Delila
• Sophie Solomon
• Calexico
• Orchestra Baobab
• Ιωάννα Οκουτίγκε
• Γιάννης Κολεσίδης
• Lamine Kaba
• Toumani Diabaté