Share this
Twitter
Myspace
Digg
Yahoo
Googlize this
Facebook
Wikio
Print
E-mail
μια αδιαπραγμάτευτη ντροπή
Το φαινόμενο της μετανάστευσης στάθηκε, δίχως αμφιβολία η κύρια αφορμή για την ανάπτυξη πολλών περιοχών και οικονομιών με χαρακτηριστικά αδυναμίας. Η αθρόα μετακίνηση πληθυσμών, άλλοτε ακούσια ή επιβεβλημένη λόγω των διαφοροποιημένων, βιοτικών αναγκών και άλλοτε προκαλούμενη από τις οικονομικές βλέψεις των χωρών αποτέλεσε κινητήριο δύναμη για πολλές περιόδους. Ψηλαφώντας τα χνάρια του ανθρώπου πάνω στη γη, εξερευνώντας τις περιόδους της κορύφωσης ενός παγκοσμίου φαινομένου, όπως η μετανάστευση, κανείς δεν μπορεί να παραβλέψει την εισαγωγή του αφρικανικού πληθυσμού στην αμερικανική και ευρωπαϊκή ενδοχώρα. Τόσο το αριθμητικό μέγεθος της μετακίνησης, όσο και οι συνθήκες, κάτω από τις οποίες οργανώθηκε το συγκεκριμένο ρεύμα, καθιστούν την αναφορά σε αυτό το γεγονός ιδιαίτερα σημαντική. Ακόμα και αν η απαρχή του ελληνικού πολιτισμού στηρίζεται στη μετανάστευση των διαφόρων φυλών και την ενσωμάτωση των διαφορετικών, πολιτισμικών στοιχείων τους στο ελληνικό πνεύμα, η ασύγκριτη τραγωδία που εξελίχθηκε από το 17ο έως το 19ο αιώνα προβάλλει την ένοχη πλευρά, όχι μόνο της μετανάστευσης αλλά και ολόκληρης της ανθρωπότητας. Η πρώτη, από τις αφρικανικές τραγωδίες ήταν και η πιο σκληρή σε ανθρώπινο κόστος. Ίσως η πιο επώδυνη για τα όρια του ίδιου του πολιτισμού, της ιδέας του ανθρωπισμού.
Λίβερπουλ, Γκάνα, Καραϊβική, Λίβερπουλ. Το λεγόμενο «τριγωνικό εμπόριο», συντέλεσε στη μεταφορά 13 περίπου εκατομμυρίων Αφρικανών στην ευρωπαϊκή και αμερικανική ενδοχώρα. Η μετακίνηση, όμως αυτή δεν πραγματοποιήθηκε με όρους ανθρωπιστικούς. Αντίθετα, με την αρωγή των βασιλικών αυλών των τότε φιλόδοξων αυτοκρατοριών, δημιουργήθηκαν οι βάσεις για την ανάπτυξη ενός αιματηρού και άδικου θεσμού. Το δουλεμπόριο, αποφέροντας τεράστια κέρδη σε χώρες, όπως η Βρετανία, η Πορτογαλία, η Ολλανδία αποτίμησε την ανθρώπινη ζωή. Εξαργύρωσε την αδυναμία του αφρικανικού πληθυσμού να αντιταχθεί στη λαίλαπα του πολιτισμού σε μια άνευ όρων εμπορευματοποίηση της ζωής. Η ανάπτυξη των Αμερικής, η ανάγκη για φτηνά, εργατικά χέρια οδήγησε έναν τεράστιο αριθμό δυστυχισμένων στις βόρειες ακτές της ηπείρου. Τα πλοία της εταιρείας «British South Sea Company», τα οποία είχαν αναλάβει τη μεταφορά των δούλων και την προώθησή τους στα υπό ανάπτυξη, αστικά κέντρα του αμερικανικού βορρά, εξασφάλιζαν τεράστια κέρδη, μεταφέροντας καραβιές από εξαθλιωμένους πρόσφυγες. Με το νομικό καθεστώς να προστατεύει τους Άραβες εμπόρους και να αναγνωρίζει απροκάλυπτα το δικαίωμα της ιδιοκτησίας πάνω στην ανθρώπινη ζωή, γρήγορα επικράτησε μια πολιτική άγριας εκμετάλλευσης των Αφρικανών. Παρά τις φωνές διαμαρτυρίας από νομικούς και ανθρωπιστικούς κύκλους της εποχής, αυτές δεν κατόρθωναν να μεταβάλλουν την κατάσταση. Η καθολική εκκλησία, με την ηγετική, κοσμική της διάσταση όριζε ως κατώτερο το είδος των «έγχρωμων». Συγκεκριμένα, ακόμα προκαλεί τρόμο η άποψη που υποστηρίχτηκε από θεολογικούς κύκλους περί προελεύσεως των ανθρώπων αυτών. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι, οι οποίοι ασπάζονταν τη θεώρηση πως οι κάτοικοι της αφρικανικής ηπείρου προέρχονταν από διασταύρωση του Κάιν με θηλυκό πίθηκο, υπονομεύοντας την ίδια τη χριστιανική διδασκαλία. Με οδηγό αυτές τις επικίνδυνες απόψεις, το δουλεμπόριο άνθιζε. Σε άθλιες συνθήκες, οι δυστυχισμένοι κάτοικοι των παράκτιων, αφρικανικών περιοχών, κατέφταναν, αν δεν πέθαιναν μέσα στα υγρά αμπάρια των εμπορικών πλοίων στις περιοχές του αμερικανικού Βορρά, στα λιμάνια της Αγγλίας, στις υπό ανέγερση πόλεις της Πορτογαλίας.
Στις μετέπειτα δεκαετίες, η λήψη μέτρων προς όφελος των δούλων αποτέλεσε μια θλιβερή πρόφαση. Η δυνατότητα ιατρικής περίθαλψης, η απόκτηση περιουσίας με τη σύμφωνη γνώμη του κυρίου, η διατήρηση των ιδιαίτερων πολιτισμικών στοιχείων συνιστούσαν μεν καλές προθέσεις, ανειλικρινείς δε. Για πολλά χρόνια, χρονικογράφοι της εποχής, αλλά και λογοτέχνες αποτύπωσαν στις σελίδες σπουδαίων έργων την καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων. «Η καλύβα του Μπάρμπα Θωμά», της Βρετανίδας συγγραφέως Στόου, αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη αποτύπωση των καταστάσεων εκείνης της εποχής. Με τη λήξη του εμφύλιου, αμερικανικού πολέμου μεταξύ βορείων και νοτίων, το δουλεμπόριο τέθηκε υπό αμφισβήτηση. Η ύπαρξη όμως δουλοπάροικων συνεχίστηκε για να ανθίσει ξανά στις μέρες μας, πάλι στην αφρικανική ήπειρο, με αφορμή πάντα τις οικονομικές φιλοδοξίες των ισχυρών, παγκόσμιων παραγόντων.
Σήμερα, σε πολλές πόλεις της Αμερικής, ιδιαίτερα στο νότο, οι απόγονοι εκείνων των δούλων χαίρονται μια ελεύθερη και δημιουργική ζωή. Διατηρούν πάντα ζωντανές τις καταβολές τους, αποδεικνύοντας όμως μια μεγαλοψυχία για τους λευκούς θύτες. Αναπτύσσοντας μια καθαρή και αξιόλογη κουλτούρα οι σημερινοί νόμιμοι κάτοικοι της Νέας Ορλεάνης αλλά και άλλων πόλεων, τραγουδούν με τις ανεπανάληπτες, ρυθμικές επινοήσεις τους τις μνήμες του παρελθόντος. Σε κάθε γωνιά της αμερικανικής γης, το αφρικανικό στοιχείο δραστηριοποιείται, αποτελώντας πια ένα ισχυρό, πληθυσμιακό στοιχείο της ενδοχώρας, πλήρως αφομοιωμένο. Η μετανάστευση εκείνης της εποχής, τα βάσανα των ανθρώπων έδωσαν την ευκαιρία στην ανθρωπότητα να διορθώσει τις αδυναμίες της, να καταδικάσει τις τραγικές πρακτικές της απέναντι σε ένα κόσμο απερίγραπτα αδικημένο ως τις μέρες μας. Η απάντηση των επιγόνων συγκλονιστική. Αντηχεί στις όχθες του Μισισίπη, στα νωθρά ποταμόπλοια με τον τουριστικό χαρακτήρα, στα πολύχρωμα φεστιβάλ των πόλεων του Βορρά που ελκύουν το ενδιαφέρον του κοινού με την οικουμενικότητά τους.
Για το δυτικό κόσμο, η μετανάστευση, με τις διαστάσεις που έλαβε εκείνη την εποχή, συνιστά για όλους μας μια αδιαπραγμάτευτη ντροπή.
