Share this
Twitter
Myspace
Digg
Yahoo
Googlize this
Facebook
Wikio
Print
E-mail
η αφετηρία
{…Ο νεαρός ποιητής ιερουργεί στο φως του κεριού. Εμπρός του μισάνοιχτο το ιστορικό βιβλίο. Ονόματα πόλεων που κάποτε υπήρξαν μοιάζουν τώρα με ακατάληπτους χρησμούς στα στόματα των σύγχρονων. Από το μεγάλο παράθυρο του δώματος διαγράφεται το νυχτερινό σώμα της πόλης. Οι περαστικοί στέκουν, χαιρετούν εγκάρδια τα οικεία πρόσωπα και έπειτα χάνονται μες στα στενά, με τα ύποπτα καταστήματα της αναψύξεως. Ο νέος κοιτά τις πολυάριθμες, δίποδες ευχές, καθώς περιφέρονται γύρω από τα αρχαία μνημεία της διασωθείσας αίγλης. «Αντιοχείς, Σελευκείς και οι πολυάριθμοι, επίλοιποι Έλληνες.» Κάποιος με χαρακτηριστικά Μακεδόνα, ανέρχεται τη στενή, λαϊκή πάροδο. Μιλά την ελληνική με εξαίσια προφορά, καθώς αρμόζει στη γλώσσα των στοχαστικών προσαρμογών. Έπειτα χάνεται στους οίκους των ηδονικών συνάξεων. Οι ελληνικότατες λέξεις ηχούν ανάμεσα στα στριμωγμένα σπίτια. Η νύχτα παίζει πετώντας μαύρα χαλίκια στις σκεπές. Στο βάθος ο ορίζοντας κρύβει τη Βακτρία. Σε εκείνα τα χώματα, λένε μπορείς να εντοπίσεις σκουριασμένα από αιώνες και απαράλλαχτες βροχές τα αργυρά νομίσματα. Αν προσέξεις, ίσως διακρίνεις σε αυτά τους βοστρύχους, τα οξεία χαρακτηριστικά του προσώπου ίσως ξεχωρίσεις, ανάμεσα σε ιριδισμούς και ακίνητα κλαδιά ήλιου…}
Η μετακίνηση των Ευρωπαίων στα παρθένα εδάφη των δυτικών ακτών, δεν συνιστά την πρώτη απόπειρα μαζικής, πληθυσμιακής μετακίνησης για τον άνθρωπο. Πριν ακόμα ορθωθεί γύρω από τη θάλασσα του Αιγαίου ο Κυκλαδικός και ο απαράμιλλος Μινωικός πολιτισμός, οι λαοί κατανοούσαν την ανάγκη για την ανακάλυψη νέων εδαφών. Η αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής, η ισχυρή, κινητήρια δύναμη της επιβίωσης ώθησε τον προϊστορικό άνθρωπο να διαγράψει τις ποικίλες, διαφορετικές τροχιές που αποκαλύπτει η ιστορική έρευνα. Περιοχές με ανεπαρκείς πρώτες ύλες, έλλειψη θηραμάτων και ακραία, κλιματολογικά φαινόμενα, συνιστούν μερικούς μόνο από τους λόγους που κατέστησαν τις μετακινήσεις των πληθυσμών ένα πανανθρώπινο φαινόμενο. Η τάση αυτή ισχυροποιήθηκε στην πάροδο των αιώνων, οδηγώντας στην πρόσμιξη των λαών και την ανανέωση των κοινωνικών και πολιτισμικών δομών. Η διάσωση του ανθρωπίνου είδους, οφείλεται στις θαρραλέες απόπειρες για την ανεύρεση νέων ελπίδων.
Η χρήση του όρου «μετανάστευση», επινοήθηκε αιώνες μετά, όταν η μετακίνηση των πληθυσμών αφορούσε διαφορετικές αφετηρίες και επιταγές. Η «μετανάστευση» αναφέρεται στη γεωγραφική μετακίνηση των πληθυσμών, είτε κατά ομάδες, είτε κατά μαζικότερα σύνολα. Ο συγκεκριμένος όρος σχετίζεται τόσο με την ανθρώπινη μεταφορά, όσο και με τη μετακίνηση ζωικού πληθυσμού, πτηνών ή ιχθύων. Στο παρόν, όμως κείμενο θα μας απασχολήσει περισσότερο η ανθρώπινη μετανάστευση, ως φορέας πολιτισμικών και συνθετικών αλλαγών στους κοινωνικούς ιστούς. Οι διαφορετικές αιτίες που γέννησαν, κατά καιρούς τη μεταναστευτική δραστηριότητα, οδήγησαν σε μια υποχρεωτική κατηγοριοποίηση αυτού του διαρκούς φαινομένου. Έτσι, στη σημερινή εποχή, μπορεί κανείς να διακρίνει τη μετανάστευση σε «εσωτερική» και «εξωτερική», σε «εκούσια» ή «ακούσια», σε «πρωτογενή» και «δευτερογενή», σε «πλήρη» και «ατελή», ανάλογα με τις αιτίες μετακίνησης και τη μαζικότητα της τάσης. Επίσης, με βάση τη διάκριση του χρόνου, τα μεταναστευτικά ρεύματα, διακρίνονται σε «μακροπρόθεσμα» ή «βραχυπρόθεσμα», σε «μόνιμα» και «προσωρινά», ή ακόμα και σε «ηπειρωτικά» ή «υπερπόντια», όταν η εκδήλωσή τους αφορά το εσωτερικό μιας ηπείρου ή ξεπερνά τα σύνορά της αντίστοιχα.
Οι αναφορές που θα ακολουθήσουν, σχετικά με τα σπουδαιότερα, μεταναστευτικά ρεύματα της ιστορίας, θα πραγματοποιηθούν με σκοπό να περιγράψουν, αφενός την αναπόφευκτη και διαρκή ύπαρξη του φαινόμενου και αφετέρου να επιβεβαιώσουν την ανανεωτική ισχύ που προσδίδει η μετανάστευση στις πολιτισμικές και κοινωνικές δομές κάθε κοινωνίας και οποιασδήποτε, ιστορικής περιόδου. Η κατανόηση μιας τάσης συνιστά πάντα προϋπόθεση για την αποδοχή της. Ειδικά σε μια χώρα, όπου όλα παρερμηνεύονται και δαιμονοποιούνται.
Α. Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός.
Η αδιαμφισβήτητη επίδραση του αρχαίου, ελληνικού πνεύματος στη σύγχρονη, δυτική σκέψη, καθιστά τον εν λόγω πολιτισμό, ως έναν από τους πιο παραγωγικούς στην παγκόσμια ιστορία. Όμως, οι σπουδαίες κοινωνικές και φιλοσοφικές κατακτήσεις των αρχαίων Ελλήνων, δεν οφείλονται αποκλειστικά στις λαμπρές προσωπικότητες μιας στενής, χρονικά περιόδου. Η κορύφωση του αρχαιοελληνικού κόσμου δεν αποτέλεσε παρθενογένεση. Ήδη από τη λεγόμενη «Πρώτο-Ελλαδική εποχή», περίπου στο 2000 π. Χ, η κάθοδος φυλών από βορειότερες περιοχές, επιτάχυνε τη λεγόμενη γεωργική επανάσταση, ενώ έθεσε τις βάσεις για την ανάδειξη του Κυκλαδικού και του μετέπειτα, Μινωικού Πολιτισμού. Οι βόρειες φυλές που κατέφτασαν στα νησιά του Αιγαίου, ακολουθώντας τη διαδρομή της Πίνδου, συνέβαλαν αποφασιστικά στη διαμόρφωση της λεγόμενης Γραμμικής Β΄, της πρώτης και βασικής, ελληνικής διαλέκτου. Ακόμα και αν οι φερμένοι λαοί δεν παρουσίαζαν ανώτερο, πολιτιστικό επίπεδο, εν τούτοις η παρουσία τους στον ελλαδικό χώρο, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του σπουδαίου Κυκλαδικού Πολιτισμού. Η ανάδειξη των περίφημων κέντρων της Θεσσαλίας και των Μυκηνών, συνιστά γέννημα εκείνης της διαρκούς πρόσμιξης με λαούς βορειότερων περιοχών. Η μετέπειτα κάθοδος των Δωριέων συντέλεσε στο δανεισμό νέων γνώσεων, όπως αυτή του σιδήρου, παράγοντας που ενίσχυσε τη ραγδαία ανάπτυξη του ελληνικού κόσμου. Οι περιοχές της Μεσογείου γρήγορα δέχτηκαν τη μετακίνηση των πληθυσμών, γεγονός που οδήγησε στην ανάδειξη σπουδαίων κέντρων οικονομικής και πολιτιστικής σημασίας. Οι πόλεις αυτές, τόσο με την εμπορική τους δραστηριότητα, αλλά και με την αποτελεσματική μίξη των εθνικοτήτων βοήθησε σημαντικά στην πρόοδο του μετέπειτα ελληνιστικού κόσμου, όπως ονομάστηκε εκείνος με έδρα την Αλεξάνδρεια και περιοχές ισχύος τα εδάφη που εκτείνονταν μέχρι τα βάθη της Ασίας, αλλά και την Αφρική. Ο νέος κόσμος αποτέλεσε ένα μείγμα κατακτητικών πρακτικών, αλλά και μιας εξερευνητικής διάθεσης που ποτέ δεν εγκατέλειψε τον άνθρωπο.
Σε αυτό το σημείο, αναφερόμενοι γενικά στη μετακίνηση πληθυσμών κατά τα αρχαία χρόνια και τις περιόδους που προηγούνται της ρωμαϊκής ακμής, ξεχωριστή μνεία θα πρέπει να επιφυλάξουμε στο μακεδονικό βασίλειο και συγκεκριμένα την πρακτική του Μεγάλου Αλεξάνδρου να μεταλαμπαδεύσει τη γνώση και το πνεύμα στις απομακρυσμένες περιοχές της Ασίας. Η σίγουρα, διόλου αναίμακτη αυτή στρατηγική των Μακεδόνων, χαρακτηρίστηκε κυρίως από την ίδρυση πόλεων, αλλά και την ειρηνική συνύπαρξη των εθνοτήτων. Με τις εκστρατείες του, που έφτασαν ως τα βάθη της Ινδίας, ο Αλέξανδρος επέτρεψε τη μετανάστευση των πληθυσμών. Η πληθώρα των πόλεων που ιδρύθηκαν στο πέρασμά του, η ευρύτατη γνώση της ελληνιστικής παιδείας στις περιοχές αυτές, άλλαξαν τις αναλογίες των εθνοτήτων και έθεσαν τη βάση για την ανάδειξη του βασιλείου των Επιγόνων. «Την ελληνική, ως μέσα στη Βακτριανή την επήγαμε, ως τους Ινδούς», γράφει ο αλεξανδρινός Κωνσταντίνος Καβάφης, περιγράφοντας την πνευματική διάσταση των επεκτατικών προθέσεων του Μακεδόνα, ο οποίος συνέβαλε αποφασιστικά στη μετανάστευση των ιδεών από τον ελληνικό κόσμο σε εκείνον τον άγνωστο των Σατραπειών. Η ευρεία μετακίνηση των στρατευμάτων, επιφύλασσε μια ίσου μεγέθους μετακίνηση πληθυσμού, τα αποτελέσματα της οποίας φαίνονται ξεκάθαρα ως σήμερα, με την ύπαρξη λαών που δηλώνουν απόγονοι του στρατηλάτη.
Σκοπός της αρθογραφίας αυτής, δεν είναι η απλή παράθεση των λίγο πολύ γνωστών σε όλους, ιστορικών πληροφοριών, αλλά μια συνοπτική μελέτη της μεταναστευτικής πρακτικής. Στις μέρες μας, η μετανάστευση συνιστά σημαντικό τομέα της εξωτερικής πολιτικής των χωρών. Η αφετηρία αυτής της πρακτικής, αλλά και η αναφορά σε μετέπειτα, ιστορικές περιόδους, ίσως κατορθώσει να επιβεβαιώσει το γεγονός πως η ανθρωπότητα δεν αναπτύχθηκε από κάποια άγνωστη δυναμική, αλλά από τη συνύπαρξη και το μπόλιασμα των λαών. Οι εθνικιστικές εξάρσεις των λαών, αλλά και η αιματηρή εξέλιξη του φαινομένου, μπορεί μονάχα να επιβεβαιώσει τη σημερινή αδυναμία ενός καταρρακωμένου πολιτισμού, ανίκανου να υπερασπιστεί την ίδια τη μήτρα της ύπαρξής του. Ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να αναζητά το βέλτιστο για το βίο του και τούτο καθαγιάζει και λυτρώνει τη μετανάστευση ως το μόνο μέσο εξάπλωσης της παγκόσμια ειρήνης. Σε επόμενες αναφορές θα παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της μετανάστευσης κατά την περίοδο της ανακάλυψης του «Νέου Κόσμου», αλλά και τις αιτίες που κατέστησαν αδύνατη την εκτόνωση της αναπτυξιακής, αυτής δύναμης.
