Share this
Twitter
Myspace
Digg
Yahoo
Googlize this
Facebook
Wikio
Print
E-mail
Ακούγοντας τη λέξη ψυχική ασθένεια, το μυαλό ενός πολίτη του δυτικού κόσμου πιθανότατα ακολουθεί το συνειρμό: τρέλα, κατάντια, φτώχεια, σκοτάδι, φόβος.
Και βέβαια, πολύ δύσκολα θα δεχτεί την όποια εγγύτητα ή συγγένεια με αυτή. Επομένως το πιο βολικό είναι να την αποδώσει σε άτομα ξένα προς αυτόν, άλλου πολιτισμού, άλλης φυλής, άλλης εθνικότητας…
Άμεσο αποτέλεσμα της ανόδου και κυριαρχίας του δυτικού πολιτισμού και της καθολικής εφαρμογής των δυτικών κανόνων στις αφρικανικές αποικίες αποτέλεσαν τα δυτικού τύπου άσυλα με το γνωστό υπερσυνωστισμό, τις άθλιες συνθήκες ζωής και τα μετρίου επιπέδου θεραπευτικά προγράμματα. Οι αποικιοκράτες, μάλιστα, απέδιδαν τις επιδημίες ψυχικών ασθενειών στο τίμημα του πολιτισμικού σοκ του «εκσυγχρονισμού» που έφερε η ίδια η αποικιοκρατία. Τα άσυλα, λοιπόν, κατέληξαν να κρατούν μεγάλο αριθμό υποτιθέμενων – πρώην περιπλανώμενων – παραφρόνων, ενώ οι περισσότεροι Αφρικανοί ψυχικά ασθενείς και οι οικογένειές τους απέφευγαν τα άσυλα με κάθε τρόπο.
Ωστόσο, κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι οι Αφρικανοί και οι Ευρωπαίοι, παρόλο το πολιτισμικό και πολιτικό τους χάσμα, συμφωνούσαν αρκετά στις αντιλήψεις περί ψυχικής ασθένειας, κυρίως σε ό,τι αφορούσε άτομα με εξαιρετικά έκδηλα ή ανησυχητικά συμπτώματα ή χρόνια προβλήματα. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι δεν υπήρχε σύγχυση μιας και μπορεί να διαφέρουν ευρέως οι διαγνωστικές κατηγορίες (π.χ. το περιεχόμενο των παραληρητικών ιδεών ή ψευδαισθήσεων καθορίζεται πολιτισμικά) ή ο τρόπος κατανόησης της αιτιολογίας και της θεραπείας μιας ασθένειας.
Σύμφωνα με την κυρίαρχη αποικιοκρατία, η τρέλα μοιάζει να είναι σπανιότερη στους «πρωτόγονους» λαούς, π.χ. στους Αφρικανούς και στους Ασιάτες. Πολλοί επιστήμονες υποστήριζαν ότι όσο πιο πολύπλοκος είναι ένας πολιτισμός, τόσο πιο δυσχερή επίδραση έχει στην ψυχική νόσο, μιας και απαιτεί υψηλότερο επίπεδο οργάνωσης και πνευματικής διέγερσης και παραγωγής. Στα τέλη του 19ου αιώνα, η Νευροψυχιατρική απεφάνθη ότι ο εγκέφαλος των ιθαγενών είναι πιο απλός και ακατέργαστος από τον εγκέφαλο ενός «πολιτισμένου» και άρα, πιο τρωτός στις «κακές» επιδράσεις της πολιτισμένης ζωής. Έτσι, οι ρατσιστικές προκαταλήψεις και στερεότυπα άρχισαν να βασίζονται ή και να δημιουργούν «επιστημονικά» δεδομένα για να επαληθευτούν.
Σήμερα υπολογίζεται ότι 24.4 εκατ. άτομα που πάσχουν από σχιζοφρένεια (την πιο οδυνηρή, ίσως, ψυχική ασθένεια) ζουν σε υπανάπτυκτες χώρες. Εκτός από το φόβο, την αποδιοργανωμένη σκέψη και συμπεριφορά – βασικά χαρακτηριστικά της αρρώστιας – έρχεται και το στίγμα να δυσχεράνει ακόμα περισσότερο τη ζωή των ασθενών και των οικογενειών τους. Στις φτωχότερες χώρες, τα προβλήματα επιδεινώνονται εξαιτίας της έλλειψης απαραίτητων, για τη θεραπεία, πόρων και κοινωνικής ασφάλισης.
Οι ειδικοί της ψυχικής υγείας δουλεύουν, πλέον, σε ένα καθαρά πολυπολιτισμικό περιβάλλον διαμορφωμένο από τη μετανάστευση ατόμων διαφορετικής πολιτισμικής, φυλετικής και εθνικής προέλευσης. Αυτή η ποικιλομορφία καθώς και οι λόγοι της μετανάστευσης –ευρέως πολιτικοί, κοινωνικο-οικονομικοί και εκπαιδευτικοί– μετατρέπουν την κατανόηση των εμπειριών και τη διάγνωση της ασθένειας σε μια πρόκληση, εφόσον η προέλευση και οι εμπειρίες των ασθενών διαφέρει σημαντικά από αυτές του γιατρού. Η κουλτούρα διαδραματίζει βασικό ρόλο στην εμφάνιση της ασθένειας, και οι πολιτισμικές διαφορές έχουν αντίκτυπο στη διάγνωση και τη θεραπεία των μεταναστευτικών πληθυσμών, εν μέρει λόγω της γλωσσικής, θρησκευτικής και κοινωνικής παρέκκλισης από την παρεχόμενη ιατρική φροντίδα. Επίσης, ορισμένοι ερευνητές χρησιμοποιούν τον παράγοντα της κουλτούρας για να εξηγήσουν τα ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά σχιζοφρένειας στους Αφρικανούς της Καραϊβικής και στους Μαροκινούς που μεταναστεύουν στην Ευρώπη.
Η ψυχική ασθένεια είναι επώδυνη για κάθε άνθρωπο, σε όποιο πολιτισμό κι αν ανήκει. Οι Αφρικανοί, και ιδιαίτερα όσοι έζησαν υπό το βάρος της αποικιοκρατίας, υπέστησαν κάθε μορφή του ρατσισμού, ακόμα και στον τομέα της ψυχικής υγείας. Δυστυχώς, οι προκαταλήψεις παραμένουν έως τώρα ζωντανές και επηρεάζουν, έστω καλυμμένα και την άσκηση της ιατρικής.
